Grao en Veterinaria
Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/10347/11490
Browse
Recent Submissions
Now showing 1 - 20 of 110
Item type: Item , Detección de anticuerpos frente a Oestrus spp. y Cephenemyia spp. en cabra montés (Capra pyrenaica) y muflones (Ovis aries musimon) de Castilla y León(2025) Mourelo López, Silvia; Remesar Alonso, Susana; García Dios, David[SPA] Oestrus spp. y Cephenemyia spp. (Díptera: Oestridae) son dos géneros de moscas causantes de miasis nasofaríngeas, cuyas fases larvarias invaden las fosas nasales, senos frontales y/o cavidades faríngeas de un hospedador vertebrado. Oestrus ovis es un ectoparásito de distribución mundial que afecta, principalmente, a pequeños rumiantes como ovinos y caprinos así como a otros ungulados silvestres. Cephenemyia stimulator es bastante específico de hospedador, por lo que rara vez se encuentra en hospedadores diferentes a los cérvidos. El objetivo de la presente investigación fue determinar la seroprevalencia de Oestrus spp. y Cephenemyia spp. en cabras monteses (Capra pyrenaica) y muflones (Ovis aries musimon) de Castilla y León. Además, se analizará la influencia de distintos factores de riesgo, como la edad, el sexo, la especie y la zona de procedencia de los animales, en estas seroprevalencias. Para alcanzar estos objetivos, se tomaron muestras de 100 muflones y 74 cabras monteses procedentes de varias reservas de caza de la Comunidad Autónoma de Castilla y León (España), entre los años 2011 y 2015. Posteriormente, se llevaron a cabo dos protocolos de ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) indirecto “in house” para de detección de anticuerpos frente a ambas miasis. El análisis de los factores de riesgo sobre la seroprevalencia se llevó a cabo mediante una regresión lineal empleando el software R. La seroprevalencia de infestación por Oestrus spp. fue del 44,3% (77/174), frente al 16,1% (28/174) detectado para Cephenemyia spp. Un 10,3% (18/174) de los animales presentaron anticuerpos frente a ambos parásitos. Del total de los muflones, el 77% fueron positivos a Oestrus spp. (77/100) y el 21% a Cephenemyia spp. (21/100), siendo este último parásito el único detectado en cabras monteses (9,5%; 7/74). Los resultados obtenidos paraCephenemyia spp. resultan llamativos, debido a su consideración como un parásito específico de cérvidos. No se observaron diferencias significativas en la seroprevalencia de estas miasis en función de la edad o el sexo de los animales. Sin embargo, la seroprevalencia de ambas miasis fue mayor en muflones muestreados durante el segundo periodo de muestreo, lo que podría deberse a un aumento de la incidencia de las mismas. Las miasis nasofaríngeas son enfermedades que se encuentran en aumento en España, siendo capaces de afectar a diferentes especies que comparten un mismo nicho ecológico, lo que facilita su distribución y dificulta su control, causando graves repercusiones en los animales que parasitan. [GLG] Oestrus spp. e Cephenemyia spp. (Díptera: Oestridae) son dous xéneros de moscas causantes de miases nasofarínxeas, cuxas fases larvarias invaden as fosas nasais, os seos frontais e/ou as cavidades farínxeas dun hóspede vertebrado. Oestrus ovis é un ectoparásito de distribución mundial que afecta, principalmente, a pequenos ruminantes como ovinos e caprinos, así como a outros ungulados silvestres. Cephenemyia stimulator é bastante específico de hóspede, polo que rara vez se atopa en hóspedes diferentes ós cérvidos. O obxectivo da presente investigación foi determinar a seroprevalencia de Oestrus spp. e Cephenemyia spp. en cabras monteses (Capra pyrenaica) e muflóns (Ovis aries musimon) de Castela e León. Ademáis, analizarase a influenza de distintos factores de risco, como a idade, o sexo, a especie e a zona de procedencia dos animais, nestas seroprevalencias. Para acadar estes obxectivos, tomáronse mostras de 100 muflóns e 72 cabras monteses procedentes de varias reservas de caza da Comunidade Autónoma de Castela e León (España), entre os anos 2011 e 2015. Posteriormente, leváronse a cabo dous protocolos de ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) indirecto “in house” para a detección de anticorpos frente a ambas miases. A análise dos factores de risco sobre a seroprevalencia levouse a cabo mediante unha regresión lineal empregando o software R. A seroprevalencia de infestación por Oestrus spp. foi do 44,3% (77/174), fronte ao 16,1% (28/174) detectado para Cephenemyia spp. Un 10,3% (18/174) dos animais presentaron anticorpos fronte a ambos parásitos. Do total dos muflóns, o 77% foron positivos a Oestrus spp. (77/100) e o 21% a Cephenemyia spp. (21/100), sendo este último parásito o único detectado en cabras monteses (9,5%; 7/74). Os resultados obtidos para Cephenemyia spp. resultan sorprendentes, debido á súa consideración como un parásito específico dos cérvidos. Non se observaron diferenzas significativas na seroprevalencia destas miases en función da idade e o sexo dos animais. Con todo, a seroprevalencia de ambas miases foi maior en muflóns mostreados durante o segundo período de mostraxe, o que podería deberse a un aumento da incidencia das mesmas. As miases nasofarínxeas son enfermedades que se atopan en aumento en España, sendo capaces de afectar a diferentes especies que comparten un mesmo nicho ecolóxico, o que facilita a súa distribución e dificulta o seu control, causando graves repercusións nos animais que parasitan. [ENG] Oestrus spp. and Cephenemyia spp. (Díptera: Oestridae) are two genera of botflies that cause nasopharyngeal myiasis, whose larval stages invade the nasal cavities, frontal sinuses, and/or pharyngeal cavities of vertebrate hosts. Oestrus ovis is a globally distributed ectoparasite that primarily affects small ruminants such as sheep and goats, as well as other wild ungulates. Cephenemyia stimulator is highly host-specific and is therefore rarely found in hosts other than cervids. The aim of the present study was to determine the seroprevalence of Oestrus spp., and Cephenemyia spp. in Iberian ibex (Capra pyrenaica) and mouflon (Ovis aries musimon) from Castilla y León. In addition, the influence of various risk factors, such as age, sex, species and area of origin of the animals, on these seroprevalences will be analyzed. To achieve these objectives, samples were collected from 100 mouflons and 74 Iberian ibex from various hunting reserves in the Autonomous Community of Castilla y León (Spain), between 2011 and 2015. Subsequently, two “in-house” indirect ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) protocols were performed for the detection of antibodies against both types of myiasis. The analysis of risk factors influencing seroprevalence was conducted using linear regression with the R software. The seroprevalence of the infestation of Oestrus spp. was 44.3% (77/174), compared to 16.1% (28/174) detected for Cephenemyia spp. A total of 10.3% (18/174) of the animals presented antibodies against both parasites. Among the mouflons, 77% were seropositive for Oestrus spp. (77/100) and 21% for Cephenemyia spp. (21/100), with the latter being the only parasite detected in Iberian ibex (9.5%; 7/74). The results obtained for Cephenemyia spp. are noteworthy, given its classification as a cervid-specific parasite. No significant differences in seroprevalence of these myiases were observed based on the animals´age or sex. However, the seroprevalence of both myiases was higher in mouflons sampled during the second sampling period, which may indicate an increase in their incidence. Nasopharyngeal myiasis are diseases on the rise in Spain and are capable of affecting various species that share the same ecological niche, facilitating their distribution and complicating their control, with serious consequences for the animals they parasitizeItem type: Item , Caracterización molecular de cepas de parvovirus felino en Galicia(2025) Dans Rodríguez, Sara; Prieto Lago, Alberto[SPA] La panleucopenia felina es una enfermedad viral altamente contagiosa causada por el parvovirus felino (FPV), que afecta a gatos de todo el mundo. Su impacto es especialmente relevante en poblaciones felinas, sobre todo en gatos jóvenes no vacunados, alcanzando tasas de mortalidad de hasta el 90%. Dada su estabilidad en el ambiente y su resistencia a desinfectantes comunes, la prevención mediante la vacunación es la principal estrategia de control; no obstante, existe cierta inquietud acerca de si las vacunas disponibles siguen siendo eficaces frente a las cepas circulantes actualmente. Este estudio tuvo como objetivo caracterizar molecularmente las cepas de FPV que circulan en gatos de Galicia, comparándolas además con las cepas presentes en vacunas comerciales disponibles actualmente en España. Asimismo, se llevó a cabo un análisis filogenético para evaluar la similitud genética entre las cepas detectadas en este estudio, las cepas vacunales y otras previamente reportadas. Para ello, se analizaron 28 muestras de heces de gatos con sintomatología compatible con panleucopenia. Se realizó la extracción de ADN y la amplificación del gen VP2 mediante PCR, seguido de secuenciación y análisis filogenético. De las muestras analizadas, 24 resultaron positivas, de las cuales diecisiete fueron secuenciadas con éxito. Se encontró que dieciséis muestras eran compatibles con FPV, mientras que una correspondía a CPV-2b, un parvovirus de origen canino, lo que confirma la posibilidad de transmisión cruzada entre especies. Otro de los hallazgos más relevantes fue la detección de FPV en gatos vacunados. Además, el análisis filogenético sugiere una posible divergencia genética entre las cepas circulantes y las vacunas actuales, lo que podría afectar potencialmente a su eficacia. Por otro lado, la identificación de CPV-2b en un gato confirma la presencia de esta variante en gatos de nuestra comunidad, con posibles implicaciones epidemiológicas. Estos resultados destacan la importancia de la vigilancia molecular y la monitorización de la evolución de las cepas de campo con el fin de optimizar las estrategias de prevención y control de la enfermedad. [GLG] A panleucopenia felina é unha enfermidade viral altamente contaxiosa causada polo parvovirus felino (FPV), que afecta a gatos de todo o mundo. O seu impacto é especialmente relevante nas poboacións felinas, sobre todo en gatos novos sen vacinar, alcanzando taxas de mortalidade de ata o 90%. Debido á súa estabilidade no ambiente e á súa resistencia aos desinfectantes comúns, a prevención mediante a vacinación constitúe a principal estratexia de control. Porén, existe certa preocupación sobre se as vacinas dispoñibles seguen sendo eficaces fronte ás cepas circulantes na actualidade. Este estudo tivo como obxectivo caracterizar molecularmente as cepas de FPV que circulan en gatos de Galicia, comparándoas coas cepas presentes nas vacinas comerciais dispoñibles en España. Así mesmo, realizouse unha análise filoxenética para avaliar a semellanza xenética entre as cepas detectadas neste estudo, as cepas vacunais e outras previamente reportadas. Para iso, analizáronse 28 mostras de feces de gatos con sintomatoloxía compatible con panleucopenia. Realizouse a extracción e ADN e a amplificación do xene VP2 mediante PCR, seguido da secuenciación e análise filoxenética. Das mostras analizadas, 24 resultaron positivas, das cales dezasete foron secuenciadas con éxito. Atopouse que dezaseis mostras eran compatibles con FPV, mentres que unha correspondía a CPV-2b, un parvovirus de orixe canina, o que confirma a posibilidade de transmisión cruzada entre especies. Outro dos achados máis relevantes foi a detección de FPV en gatos vacinados. Ademais, a análise filoxenética suxire unha osible diverxencia xenética entre as cepas circulantes e as vacinas actuais, o que podería afectar potencialmente a súa eficacia. Doutra banda, a identificación de CPV-2b nun gato confirma a presenza desta variante en gatos da nosa comunidade, con posibles implicacións epidemiolóxicas. Estes resultados destacan a importancia da vixilancia molecular e do seguimento da evolución das cepas de campo co obxectivo de optimizar as estratexias de prevención e control da enfermidade. [ENG] Feline panleukopenia is a highly contagious viral disease caused by feline parvovirus (FPV), which affects cats worldwide. Its impact is particularly significant in feline populations, especially in young, unvaccinated cats, reaching mortality rates of up to 90%. Due to its environmental stability and resistance to common disinfectants, vaccination is the primary control strategy. However, concerns exist regarding whether currently available vaccines remain effective against the circulating strains. This study aimed to molecularly characterize FPV strains circulating in cats from Galicia, comparing them to those present in commercial vaccines available in Spain. Additionally, a phylogenetic analysis was conducted to evaluate the genetic similarity between the strains detected in this study, vaccine strains, and others previously reported. To achieve this, 28 fecal samples were analyzed from cats with symptoms consistent with panleukopenia. DNA extraction and VP2 gene amplification by PCR were performed, followed by sequencing and phylogenetic analysis. Of the samples analyzed, 24 tested positive, of which seventeen were successfully sequenced. It was found that sixteen samples were compatible with FPV, while one corresponded to CPV-2b, a canine-origin parvovirus, confirming the possibility of cross-species transmission. Another significant finding was the detection of FPV in vaccinated cats. Furthermore, phylogenetic analysis suggests a possible genetic divergence between circulating strains and current vaccines, which could potentially impact their effectiveness. Additionally, the identification of CPV-2b in a cat confirms the presence of this variant in cats within our community, with potential epidemiological implications. These results highlight the importance of molecular surveillance and monitoring the evolution of field strains to optimize prevention and disease control strategies.Item type: Item , Infecciones por hemoplasmas en ganado vacuno de la provincia de A Coruña(2025) Santamariña Fernández, Salomé; Díaz Fernández, Pablo; García Dios, David[SPA] La hemoplasmosis bovina es una enfermedad causada por micoplasmas hemotrópicos conocidos como hemoplasmas, que se transmiten principalmente por vectores hematófagos. En bovino se han identificado dos especies principales: ycoplasma wenyonii y Candidatus Mycoplasma haemobos. Aunque la mayoría de los animales afectados son asintomáticos, las infecciones se asocian con alteraciones inmunológicas que aumentan la susceptibilidad a otras patologías. Por ello, la nfermedad tiene un impacto negativo en el rendimiento productivo del ganado vacuno, lo que se traduce en importantes pérdidas económicas. Dado que se ha demostrado que ninguno de los protocolos antibióticos disponibles es eficaz, las estrategias de control se basan en medidas de manejo. Debido a la escasez de datos en nuestro país, actualmente se desconoce el impacto real de estas bacterias en la cabaña de ganado vacuno española. Por ello, el presente trabajo tiene como objetivo determinar la prevalencia de hemoplasmas en ganado vacuno de la provincia de A Coruña, identificar las especies presentes, así como evaluar la influencia de varios factores sobre la prevalencia. Para ello, se recogieron 330 muestras de sangre de ganado vacuno en 9 ayuntamientos de la provincia, que se agruparon en 66 pooles de cinco animales cada uno. La presencia de hemoplasmas se detectó mediante una PCR que amplifica un fragmento del gen que codifica para la subunidad ribosómica 16S, y la identificación específica se realizó mediante el análisis de las secuencias. Se calculó el porcentaje de pooles positivos, y la prevalencia individual se estimó mediante el índice mínimo de infección (MIR), que considera que sólo una muestra de cada pool positivo es realmente positiva. Nuestros resultados revelaron que los hemoplasmas son muy prevalentes en el ganado vacuno de A Coruña, pues el 81,8% de los pooles fueron positivos, siendo el MIR del 16,4%. Se hallaron muestras positivas en todas las granjas, lo que demuestra la gran dispersión geográfica de estos patógenos. Las elevadas prevalencias intra-rebaño sugieren que una vez entra el agente patógeno en una explotación, este tiende a diseminarse con rapidez entre todos los animales. Mycoplasma wenyonii, con seis variantes genéticas diferentes, predominó (61,1%) sobre Candidatus Mycoplasma haemobos (38,9%), cuya variabilidad enética fue menor. Aunque no se hallaron diferencias significativas en los factores estudiados, los resultados sugieren una exposición muy rápida tras el nacimiento, con porcentajes de infección superiores en animales que salen al pasto y en aquellos pertenecientes a granjas donde se reutilizan agujas. En conclusión, los datos obtenidos en este estudio confirman la circulación endémica de hemoplasmas en el ganado vacuno de A Coruña e indican la necesidad de estudios epidemiológicos más amplios para comprender mejor su impacto en la sanidad animal. [GLG] A hemoplasmose bovina é unha enfermidade causada por micoplasmas hemotrópicos coñecidos como hemoplasmas, que se transmiten principalmente por vectores hematófagos. No gando bovino identificáronse dúas especies principais: Mycoplasma wenyonii e Candidatus Mycoplasma haemobos. Aínda que a maioría dos animais afectados son asintomáticos, as infeccións asócianse con alteracións inmunolóxicas que aumentan a susceptibilidade a outras patoloxías. Por iso, a enfermidade ten un impacto negativo no rendemento produtivo do gando vacún, traducíndose en importantes perdas económicas. Dado que se demostrou que ningún dos protocolos antibióticos dispoñibles é eficaz, as estratexias de control baséanse en medidas de manexo. Debido á escaseza de datos no noso país, actualmente descoñécese o impacto real destas bacterias na cabana de gando vacún española. Por iso, o presente traballo ten como obxectivo determinar a prevalencia de hemoplasmas no gando vacún da provincia de A Coruña, identificar as especies presentes, así como avaliar a influencia de varios factores sobre a prevalencia. Para iso, recolléronse 330 mostras de sangue de gando vacún en 9 concellos da provincia, que se agruparon en 66 pooles de cinco animais cada un. A presenza de hemoplasmas detectouse mediante unha PCR que amplifica un fragmento do xene que codifica para a subunidade ribosómica 16S, e a identificación específica realizouse mediante a análise das secuencias. Calculouse o porcentaxe de pooles positivos, e a prevalencia individual estimouse mediante o índice mínimo de infección (MIR), que considera que só unha mostra de cada pool positivo é realmente positiva. Os nosos resultados revelaron que os hemoplasmas son moi prevalentes no gando vacún da Coruña, pois o 81,8 % dos pooles foron positivos, sendo o MIR do 16,4 %. Atopáronse mostras positivas en todas as explotacións, o que demostra a gran dispersión xeográfica destes patóxenos. As elevadas prevalencias intra-rabaño suxiren que unha vez que o axente patóxeno entra nunha explotación, tende a diseminarse rapidamente entre todos os animais. Mycoplasma wenyonii, con seis variantes xenéticas diferentes, predominou (61,1 %) sobre Candidatus Mycoplasma haemobos (38,9 %), cuxa variabilidade xenética foi menor. Aínda que non se atoparon diferenzas significativas nos factores estudados, os resultados suxiren unha exposición moi rápida tras o nacemento, con porcentaxes de infección superiores en animais que saen ao pasto e naqueles pertencentes a explotacións onde se reutilizan agullas. En conclusión, os datos obtidos neste estudo confirman a circulación endémica de hemoplasmas no gando vacún de A Coruña eindican a necesidade de estudos epidemiolóxicos máis amplos para comprender mellor o seu impacto na sanidade animal. [ENG] Bovine haemoplasmosis is a disease caused by haemotropic Mycoplasmas, known as haemoplasmas, which are mainly transmitted by blood-feeding vectors. Two main species have been identified in cattle: Mycoplasma wenyonii and Candidatus Mycoplasma haemobos. Although most affected animals are asymptomatic, these infections are associated with immunological alterations that increase susceptibility to other diseases. Consequently, the disease has a negative impact on the productive performance of cattle, leading to significant economic losses. Since none of the available antibiotic protocols have proven effective, control strategies are based on management measures. Since data in our country is limited, the real impact of these bacteria on the Spanish cattle population is currently unknown. Therefore, the aim of this study is to determine the prevalence of haemoplasmas in cattle from the province of A Coruña, identify the species present, and assess the influence of various factors on the prevalence. Thus, 330 blood samples were collected from both beef and dairy cattle in nine municipalities of the province. These were grouped into 66 pools of five animals each. The presence of haemoplasmas was detected using PCR which amplifies a fragment of the gene coding for the 16S ribosomal subunit; specific identification was performed through sequence analysis. The percentage of positive pools was calculated, and individual prevalence was estimated using the Minimum Infection Rate (MIR), which assumes that only one sample in each positive pool is truly positive. Our results revealed that haemoplasmas are highly prevalent in cattle in A Coruña, with 81.8% of the pools testing positive and a MIR of 16.4%. Positive samples were found on all farms, demonstrating the wide geographic spread of these pathogens. The high within-herd prevalences suggest that once the pathogen enters a farm, it tends to spread rapidly among all animals. Mycoplasma wenyonii, with six different genetic variants, was predominant (61.1%) over Candidatus Mycoplasma haemobos (38.9%), which showed less genetic variability. Although no significant differences were found in the studied factors, the results suggest a very early exposure after birth, with higher infection rates in animals that graze and in those from farms where needles are reused. In conclusion, the data obtained in this study confirm the endemic circulation of haemoplasmas in cattle from A Coruña. Broader epidemiological studies for unravelling their impact on animal health are needed.Item type: Item , Estudio del proceso de rejerarquización en una población de Macaca fascicularis(2025) Sala Ruzafa, Martina; Fernández de Troconiz Revuelta, Patricia; Valderrábano Cano, Esther[SPA] En este trabajo de fin de grado realizamos un estudio experimental comportamental sobre una población estandarizada de Macaca fascicularis, residente en Marcelle Natureza, para evaluar el comportamiento social desarrollado y el proceso de rejerarquización establecido tras el fallecimiento sobrevenido de la líder del grupo. Se diseña un protocolo observacional para la recogida de datos sobre las interacciones que realiza cada individuo y se analizan mediante el software de análisis de redes sociales Gephi, de manera que se obtienen una serie de gráficas que permiten evaluar la tendencia del grupo y las modificaciones de conducta a través del tiempo, así como la manera en que se ha llevado a cabo el proceso de estabilización social. Los resultados se analizan y se comparan con los escasos estudios referidos a poblaciones similares, de manera que se extraen las conclusiones que se detallan al final. [GLG] Neste traballo de fin de grao realizamos un estudo experimental comportamental sobre unha poboación estandarizada de Macaca fascicularis, residente en Marcelle Natureza, para avaliar o comportamento social desenvolvido e o proceso de rejerarquización establecido tralo falecemento sobrevido da líder do grupo. Deséñase un protocolo observacional para a recollida de datos sobre as interaccións que realiza cada individuo e analízanse mediante o software de análise de redes sociais Gephi, de maneira que se obteñe unha serie de gráficas que permiten avaliar a tendencia do grupo e as modificacións de conduta a través do tempo, así como a maneira en que se levou a cabo o proceso de estabilización social. Os resultados analízanse e compáranse cos escasos estudos referidos a poboacións similares, de xeito que se extraen as conclusións que se detallan ao final. [ENG] In this final degree project, we conducted an experimental behavioral study on a standardized population of Macaca fascicularis, resident in Marcelle Natureza, to evaluate the social behavior developed and the process of re-hierarchization established after the sudden death of the group leader. An observational protocol was designed to collect data on the interactions of each individual, which were analyzed using Gephi social network analysis software, thus obtaining a series of graphs that allowed the evaluation of the group's tendencies and ehavioral changes over time, as well as how the process of social stability was carried out. The results are analyzed and compared with the few studies referring to similar populations, leading to the conclusions detailed at the end.Item type: Item , Niveles microminerales asociados a la obsesidad canina y su impacto en la salud(2025) Solano Márquez, María; Pereira Lestayo, Víctor[SPA] La obesidad canina representa una de las principales preocupaciones en medicina veterinaria, no solo por su elevada prevalencia, sino también por sus implicaciones metabólicas, endocrinas y sistémicas. El exceso de tejido adiposo actúa no solo como un reservorio energético, sino también como un órgano endocrino activo, capaz de alterar la homeostasis mediante la secreción de adipocinas proinflamatorias y la inducción de estrés oxidativo. En este contexto, los oligoelementos, minerales esenciales en pequeñas cantidades para el funcionamiento metabólico y celular, podrían desempeñar un papel clave en la fisiopatología de la obesidad, aunque su estudio en medicina veterinaria sigue siendo limitado. Este trabajo analiza el perfil plasmático de varios microminerales esenciales (cobalto, cromo, cobre, hierro, manganeso, molibdeno, níquel, selenio y zinc) y metales potencialmente tóxicos (arsénico, cadmio, mercurio y plomo) en perros con sobrepeso u obesidad, comparándolos con individuos con una condición corporal ideal. Se llevó a cabo un estudio de casos y controles en una población de 47 perros adultos (29 obesos y 18 controles), clasificados según su puntuación en la escala Body Condition Score. La determinación de los elementos se realizó mediante espectrometría de masas con plasma acoplado inductivamente, técnica analítica de alta sensibilidad. También se evaluó la asociación entre las concentraciones minerales y parámetros bioquímicos e indicadores metabólicos, para identificar desequilibrios relacionados con el exceso de tejido adiposo. Los resultados mostraron que los perros obesos presentaban concentraciones significativamente menores de cobalto, níquel, plomo y mercurio respecto a los controles, sugiriendo alteraciones en la biodisponibilidad o distribución tisular de estos elementos. Estos hallazgos se correlacionan con mecanismos descritos en medicina humana, como la redistribución lipídica de metales o la influencia del estado inflamatorio sobre la disponibilidad mineral. Aunque existen pocas referencias caninas, los valores obtenidos se compararon con rangos publicados y evidencias recientes. Este estudio refuerza la hipótesis de que la obesidad altera el metabolismo de oligoelementos, lo que podría favorecer un entorno proinflamatorio y prooxidativo, respaldando su uso potencial como biomarcadores en el manejo clínico y nutricional del paciente obeso. [SPA] A obesidade canina representa unha das principais preocupacións en medicina veterinaria, non só pola súa elevada prevalencia, senón tamén polas súas implicacións metabólicas, endócrinas e sistémicas. O exceso de tecido adiposo actúa non só como un reservorio enerxético, senón tamén como un órgano endócrino activo, capaz de alterar a homeostase mediante a secreción de adipocinas proinflamatorias e a indución de estrés oxidativo. Neste contexto, os oligoelementos, minerais esenciais en pequenas cantidades para o funcionamento metabólico e celular, poderían desempeñar un papel clave na fisiopatoloxía da obesidade, aínda que o seu estudo en medicina veterinaria segue a ser limitado. Este traballo analiza o perfil plasmático de diversos microminerais esenciais (cobalto, cromo, cobre, ferro, manganeso, molibdeno, níquel, selenio e zinc) e metais potencialmente tóxicos (arsénico, cadmio, mercurio e chumbo) en cans con sobrepeso ou obesidade, comparándoos con individuos cunha condición corporal ideal. Realizouse un estudo de casos e controis nunha poboación de 47 cans adultos (29 obesos e 18 controis), clasificados segundo a súa puntuación na escala Body Condition Score. A determinación dos elementos realizouse mediante espectrometría de masas con plasma acoplado indutivamente, unha técnica analítica de alta sensibilidade. Tamén se avaliou a asociación entre as concentracións minerais e parámetros bioquímicos e indicadores metabólicos, co obxectivo de identificar desequilibrios relacionados co exceso de tecido adiposo. Os resultados amosaron que os cans obesos presentaban concentracións significativamente menores de cobalto, níquel, chumbo e mercurio respecto aos controis, o que suxire alteracións na biodispoñibilidade ou distribución tisular destes elementos. Estes achados correlaciónanse con mecanismos descritos en medicina humana, como a redistribución lipídica dos metais ou a influencia do estado inflamatorio sobre a dispoñibilidade mineral. Aínda que existen poucas referencias en cans, os valores obtidos foron comparados con rangos publicados e evidencias recentes. Este estudo reforza a hipótese de que a obesidade altera o metabolismo dos oligoelementos, o que podería favorecer un entorno proinflamatorio e prooxidativo, apoiando o seu uso potencial como biomarcadores no manexo clínico e nutricional do paciente obeso. [ENG] Canine obesity represents one of the main concerns in veterinary medicine, not only because of its high prevalence, but also due to its metabolic, endocrine, and systemic implications. The excess of adipose tissue acts not only as an energy reservoir, but also as an active endocrine organ, capable of altering homeostasis through the secretion of proinflammatory adipokines and the induction of oxidative stress. In this context, trace elements, which are essential minerals in small amounts for metabolic and cellular functioning, could play a key role in the pathophysiology of obesity, although their study in veterinary medicine remains limited. This study analyzes the plasma profile of several essential microminerals (cobalt, chromium, copper, iron, manganese, molybdenum, nickel, selenium, and zinc) and potentially toxic metals (arsenic, cadmium, mercury, and lead) in overweight or obese dogs, comparing them with individuals with an ideal body condition. A case-control study was carried out in a opulation of 47 adult dogs (29 obese and 18 controls), classified according to their score on the Body Condition Score scale. The determination of the elements was performed by inductively coupled plasma mass spectrometry, a highly sensitive analytical technique. The association between mineral concentrations and biochemical parameters and metabolic indicators was also evaluated, in order to identify imbalances related to excess adipose tissue. The results showed that obese dogs presented significantly lower concentrations of cobalt, nickel, lead, and mercury compared to the controls, suggesting alterations in the bioavailability or tissue distribution of these elements. These findings correlate with mechanisms described in human medicine, such as the lipid redistribution of metals or the influence of the inflammatory state on mineral availability. Although there are few references in dogs, the values obtained were compared with published ranges and recent evidence. This study reinforces the hypothesis that obesity alters the metabolism of trace lements, which could promote a proinflammatory and pro oxidative environment, supporting their potential use as iomarkers in the clinical and nutritional management of the obese patient.Item type: Item , Seguridad Alimentaria: brotes de origen alimentario y resistencia a los antimicrobianos(2025) Gameiro Antunes, Madalena Maria; Mora Gutiérrez, Azucena del Carmen; García Menéndez, Vanesa[SPA] La seguridad alimentaria está frecuente comprometida debido a microorganismos que pueden infiltrarse en cualquier etapa de la cadena alimentaria, transmitiendo infecciones cuando alcanza el consumidor. Los brotes alimentarios más comunes son causados por Campylobacter spp., Salmonella spp., Yersinia enterocolitica, Listeria monocytogenes y Escherichia coli, que se asocian a reservorios y alimentos específicos que facilitan su transmisión. La sintomatología que producen varía según el estado inmunitario del individuo, pues mientras la mayoría presenta signos gastrointestinales moderados, los pacientes inmunocomprometidos enfrentan mayores complicaciones. De manera a conocer el impacto de estas zoonosis alimentarias en la población, la EFSA, en colaboración con la ECDC, publica un informe anual con datos epidemiológicos actualizados. En 2022, tanto en Europa como a nivel nacional, se confirmó que Campylobacter spp. fue la zoonosis con más casos notificados. Sin embargo, Salmonella spp. lideró en número de brotes alimentarios y hospitalizaciones. Ya Listeria monocytogenes fue menos frecuente, pero es el patógeno alimentario con mayor mortalidad en Europa, aunque esta tendencia no se verificó a nivel nacional. Para tratar estas enfermedades se recurre a tratamientos antibióticos, aunque el uso inadecuado de los mismos favorece el incremento de las resistencias a los antimicrobianos (RAM) en los microorganismos, comprometiendo el tratamiento de estas infecciones. Las bacterias multirresistentes y sus genes de resistencia pueden diseminarse entre humanos, animales y el ambiente. Tal como pueden propagarse a través de los alimentos, dificultando aún más su abordaje. Algunos ejemplos de esto incluyen la resistencia de Campylobacter coli al ciprofloxacino, la capacidad de Salmonella spp. para desarrollar multirresistencias, y las resistencias alarmantes de E. coli a los betalactámicos de espectro extendido y a los carbapenémicos. La RAM representa una amenaza global para la salud pública, y su impacto en distintos sectores exige un enfoque integral Una Salud. Para mitigarla, se necesitan planes de acción que se basan en varias líneas estratégicas de vigilancia, control, investigación, inversión, formación y comunicación que permitan frenar su propagación y reducir su impacto. [GLG] A seguridade alimentaria está frecuentemente comprometida debido a microorganismos que poden infiltrarse en calquera etapa da cadea alimentaria, transmitindo infeccións cando chegan ao consumidor. Os brotes alimentarios máis comúns son causados por Campylobacter spp., Salmonella spp., Yersinia enterocolitica, Listeria monocytogenes e Escherichia coli, que se asocian a reservorios e alimentos específicos que facilitan a súa transmisión. A sintomatoloxía que producen varía segundo o estado inmunitario do individuo, pois mentres a maioría presenta signos gastrointestinais moderados, os pacientes inmunocomprometidos enfróntanse a maiores complicacións. Co obxectivo de coñecer o impacto destas zoonoses alimentarias na poboación, a EFSA, en colaboración co ECDC, publica un informe anual con datos epidemiolóxicos actualizados. En 2022, tanto en Europa como a nivel nacional, confirmouse que Campylobacter spp. foi a zoonose con máis casos notificados. Porén, Salmonella spp. liderou en número de brotes alimentarios e hospitalizacións. Pola súa banda, Listeria monocytogenesfoi menos frecuente, pero é o patóxeno alimentario con maior mortalidade en Europa, aínda que esta tendencia non se verificou a nivel nacional. Para tratar estas enfermidades recórrese a tratamentos antibióticos, aínda que o uso inadecuado dos mesmos favorece o incremento das resistencias aos antimicrobianos (RAM) nos microorganismos, comprometendo o tratamento destas infeccións. As bacterias multirresistentes e os seus xenes de resistencia poden diseminarse entre humanos, animais e o ambiente. Así mesmo, poden propagarse a través dos alimentos, dificultando aínda máis o seu manexo. Algúns exemplos disto inclúen a resistencia de Campylobacter coli ao ciprofloxacino, a capacidade de Salmonella spp. para desenvolver multirresistencias e as resistencias alarmantes de E. coli aos betalactámicos de espectro estendido e aos carbapenémicos. A RAM representa unha ameaza global para a saúde pública, e o seu impacto en distintos sectores esixe un enfoque integral Unha Saúde. Para mitigala, necesítanse plans de acción baseados en varias liñas estratéxicas de vixilancia, control, investigación, investimento, formación e comunicación que permitan frear a súa propagación e reducir o seu impacto. [ENG] Food safety is frequently compromised due to microorganisms that can infiltrate any stage of the food chain, transmitting infections when they reach the consumer. The most common foodborne outbreaks are caused by Campylobacter spp., Salmonella spp., Yersinia enterocolitica, Listeria monocytogenes, and Escherichia coli, which are associated with specific reservoirs and foods that facilitate their transmission. The symptoms they cause vary depending on the immune status of the individual, as most people experience moderate gastrointestinal signs, while immunocompromised patients face greater complications. To assess the impact of these foodborne zoonoses on the population, EFSA, in collaboration with ECDC, publishes an annual report with updated epidemiological data. In 2022, both in Europe and at the national level, it was confirmed that Campylobacter spp. was the zoonosis with the highest number of reported cases. However, Salmonella spp. led in the number of foodborne outbreaks and hospitalizations. Listeriamonocytogenes, on the other hand, was less frequent but is the foodborne pathogen with the highest mortality rate in Europe, although this trend was not observed at the national level. To treat these diseases, antibiotics are used, although their inappropriate use favours the increase of antimicrobial resistance (AMR) in microorganisms, compromising the treatment of these infections. Multidrug-resistant bacteria and their resistance genes can spread among humans, animals, and the environment. Likewise, they can propagate through food, further complicating their management. Some examples of this include the resistance of Campylobacter coli to ciprofloxacin, the ability of Salmonella spp. to develop multidrug resistance, and the alarming resistance of E. coli to extended-spectrum beta-lactams and carbapenems. AMR represents a global threat to public health, and its impact across various sectors demands a comprehensive One Health approach. To mitigate it, action plans are needed based on several strategic lines of surveillance, control, research, investment, training, and communication to curb its spread and reduce its impact.Item type: Item , Determinación de metabolitos del cortisol fecal como biomarcador de estrés térmico en vacuno lechero en Galicia(2025) Díaz González, Lucía; Castillo Rodríguez, Cristina[SPA] El mundo se enfrenta actualmente a una emergencia climática. Desde la era preindustrial, la temperatura del planeta ha aumentado aproximadamente 1.05ºC. Este incremento está teniendo efectos visibles en regiones del norte de España, como Galicia, donde el año 2023 fue calificado como “extremadamente cálido”. Esta situación ha provocado múltiples impactos negativos en el ganado vacuno lechero, siendo este especialmente vulnerable al estrés generado por las altas temperaturas, derivando en importantes pérdidas económicas en un sector que constituye uno de los pilares fundamentales de la economía gallega. El presente estudio se realizó en 4 explotaciones de vacuno lechero situadas en el ayuntamiento de Castro de Rei, en Lugo. El principal propósito de este estudio ha sido demostrar la eficacia de la medición de los metabolitos del cortisol fecal como un biomarcador del estrés térmico en vacuno lechero en Galicia. Primeramente, se han calculado los Índices de Temperatura y Humedad (THI) con las mediciones de temperatura y humedad relativa en 4 meses de invierno (enero, febrero, marzo y abril), y 4 meses de verano (junio, julio, agosto y septiembre) de 2023, con el fin de conocer si las vacas están sometidas a estrés por calor. Asimismo, se han tomado muestras fecales de manera no invasiva en 4 etapas diferentes del periodo de transición: 1 mes antes del parto, 1 semana antes del parto, 1 semana post parto y 1 mes post parto, con el fin de analizar cómo el estrés por calor, derivado del aumento de la temperatura y la humedad relativa, puede intensificar el estrés fisiológico característico de esta etapa crítica en la vida de las vacas de producción. Además, se analiza cómo el manejo y diseño de las instalaciones puede generar estrés adicional en los animales. Los datos se analizaron mediante un ANOVA de medidas repetidas de diseño mixto (SPSS v28). Este estudio permitió evidenciar los cambios que se producen en el eje endocrino de las vacas en el periodo de transición, más acusados en el periodo preparto, con la medición de los metabolitos del cortisol fecal, asociados a las condiciones de manejo. Asimismo, se demostró que los animales están sometidos a estrés por calor en los meses de verano, lo que produce una carga adicional al estrés en esta etapa fisiológica vulnerable. [GLG] O mundo enfróntase actualmente a unha emerxencia climática. Dende a era preindustrial, a temperatura do planeta aumentou aproximadamente 1.05ºC. Este incremento está a ter efectos visibles en rexións do norte de España, como Galicia, onde o ano 2023 foi cualificado como “extremadamente cálido”. Esta situación provocou múltiples impactos negativos na gandería de vacún leiteiro, As vacas son especialmente vulnerables ao estrés causado polas altas temperaturas, derivando en importantes perdas económicas nun sector que constitúe un dos piares fundamentais da economía galega. O presente estudo realizouse en 4 explotacións de vacún leiteiro situadas no concello de Castro de Rei, en Lugo. O principal propósito deste estudo foi demostrar a eficacia da medición dos metabolitos do cortisol fecal como un biomarcador de o estrés térmico en vacún leiteiro en Galicia. Primeiramente, calculáronse os Índices de Temperatura e Humidade (THI) coas medicións de temperatura e humidade relativa en 4 meses de inverno (xaneiro, febreiro, marzo e abril), e 4 meses de verán (xuño, xullo, agosto e setembro), do 2023, co fin de coñecer se as vacas están sometidas a estrés pola calor. Así mesmo, tomáronse mostras fecais de maneira non invasiva en 4 etapas diferentes do período de transición, 1 mes antes do parto, 1 semana antes do parto, 1 semana post parto e 1 mes post parto, co fin de analizar como o estrés pola calor, derivado do aumento da temperatura e a humidade relativa, pode intensificar o estrés fisiolóxico característico desta etapa crítica na vida das vacas de produción. Ademais, analízase cómo o manexo e deseño das instalacións pode xerar estrés adicional nos animais. Os datos analizáronse mediante un ANOVA de medidas repetidas de deseño mixto (SPSS v28). Este estudo permitiu evidenciar os cambios que se producen no eixo endócrino das vacas no período de transición, máis acusados no período preparto, coa medición dos metabolitos do cortisol fecal, asociados ás condicións de manexo. Así mesmo, demostrouse que os animais están sometidos a estrés pola calor nos meses de verán, o que produce unha resposta adicional a o estrés nesta etapa fisiolóxica vulnerable. [ENG] The world is currently facing a climate emergency. Since the pre-industrial era, the planet's temperature has increased by approximately 1.05°C. This increase is having visible effects in regions of northern Spain, such as Galicia, where the year 2023 was classified as "extremely hot". This situation has had multiple negative impacts on dairy cattle farming, as cows are especially vulnerable to the stress generated by high temperatures, resulting in significant economic losses in a sector that constitutes one of the fundamental pillars of the Galician economy. This study was conducted on four dairy farms located in the municipality of Castro de Rei, Lugo. The main purpose of this study was to demonstrate the effectiveness of measuring faecal cortisol metabolites as a non-invasive biomarker of heat stress in dairy cattle in Galicia. First, Temperature and Humidity Indices (THI) were calculated using temperature and relative humidity measurements during four winter months (January, February, March, and April) and four summer months (June, July, August, and September) of 2023, to determine whether cows were subjected to heat stress. Fecal amples were also taken noninvasively at four different stages of the transition period: one month before calving, one week before calving, one week postpartum, and one month postpartum. This study aimed to analyze how heat stress, derived from increased temperature and relative humidity, can intensify the physiological stress characteristic of this critical stage in the life of production cows. In addition, factors such as facility management and design were analyzed to determine how they could generate additional stress in the animals. Data were analyzed using a mixed-design repeated-measures ANOVA (SPSS v28). This study demonstrated the changes that occur in the endocrine axis of cows during the transition period, which are most pronounced in the prepartum period, by measuring fecal cortisol metabolites associated with management conditions. It also demonstrated that animals are subjected to heat stress during the summer months, which produces an additional stress response at this vulnerable physiological stage.Item type: Item , Resistencias antibióticas en Escherichia coli de gallinas Pita Pinta Asturiana en Asturias: prevalencia de β-lactamasas de espectro extendido (BLEE) y análisis de patrones fenotípicos(2025) Junquera Vázquez, Laura; Díaz Cao, José Manuel[SPA] La producción avícola tradicional representa un modelo alternativo a los sistemas intensivos. En el Principado de Asturias, la raza autóctona de gallinas Pita Pinta constituye un claro ejemplo de este tipo de producción, basada en sistemas extensivos de autoconsumo y orientada a producciones locales. Las resistencias antibióticas en avicultura son un riesgo para la sanidad pública por su potencial de transmisión a humanos y al entorno. Sin embargo, se desconoce el impacto que estos sistemas puedan tener en la diseminación de resistencias antimicrobianas. Este trabajo tiene como objetivo evaluar el papel de la producción tradicional en la diseminación de resistencias ntimicrobianas, concretamente en cepas de Escherichia coli aisladas de gallinas Pita Pinta. Para ello, se tomaron muestras de 279 aves pertenecientes a 16 explotaciones registradas en el libro genealógico de la ACPPA y se analizó la presencia de cepas de E. coli productoras de BLEE, su perfil de resistencia a 24 antibióticos y su posible asociación con factores que favorezcan su diseminación. Los resultados muestran una baja presencia de cepas productoras de BLEE (2,33 %). No obstante, se detectó una amplia difusión de resistencias a otras familias de antibióticos, especialmente aminoglucósidos y colistina (superior al 65 %). Se identificaron cuatro patrones de multirresistencia y asociaciones entre familias de antibióticos. Se detectó una clara agrupación de resistencias a aminoglucósidos y polimixinas (clúster 2) y cierta co-rresistencia junto con antibióticos β-lactámicos (clúster 4); penicilinas y quinolonas (clúster 1); penicilinas, tetraciclinas y sulfonamidas (clúster 3). Se analizó la relación entre el número de resistencias y la presencia de factores de manejo y ambientales. No se hallaron asociaciones significativas entre las resistencias detectadas y los factores evaluados, lo que sugiere una distribución homogénea entre granjas y un posible riesgo de diseminación. En conclusión, aunque la producción tradicional con Pita Pinta presenta una baja prevalencia de resistencias críticas, como las BLEE, no está exenta de albergar bacterias multirresistentes. Además, los perfiles y combinaciones de resistencias identificados deben considerarse cuidadosamente al seleccionar las medidas terapéuticas a aplicar en esta raza. Estos hallazgos subrayan la necesidad de reforzar las buenas prácticas de manejo, vigilancia y control en sistemas alternativos que, si bien son menos intensivos, pueden actuar como reservorios de resistencia antimicrobiana. [GLG] A produción avícola tradicional representa un modelo alternativo aos sistemas intensivos. No Principado de Asturias, a raza autóctona de galiñas Pita Pinta constitúe un claro exemplo deste tipo de produción, baseada en sistemas extensivos de autoconsumo e orientada a producións locais. As resistencias aos antibióticos na avicultura son un risco para a saúde pública polo seu potencial de transmisión a humanos e ao medio. Porén, descoñécese o impacto que estes sistemas poidan ter na diseminación de resistencias aos antimicrobianos. Este traballo ten como obxectivo avaliar o papel da produción tradicional na diseminación de resistencias antimicrobianas, concretamente en cepas de Escherichia coli illadas de galiñas Pita Pinta. Para iso, tomáronse mostras de 279 aves pertencentes a 16 explotacións rexistradas no libro xenético da ACPPA e analizouse a presenza de cepas de E. coli produtoras de BLEE, o seu perfil de resistencia a 24 antibióticos e a súa posible asociación con factores que favorezan a súa diseminación. Os resultados amosan unha baixa presenza de cepas produtoras de BLEE (2,33 %). Non obstante, detectouse unha ampla difusión de resistencias a outras familias de antibióticos, especialmente aminoglicósidos e colistina (superior al 65 %). Identificáronse catro patróns de multirresistencia e asociacións entre familias de antibióticos. Detectouse unha clara agrupación de resistencias a aminoglicósidos e polimixinas (clúster 2) e certa co-resistencia xunto con antibióticos β-lactámicos (clúster 4); penicilinas e quinolonas (clúster 1); penicilinas, tetraciclinas e sulfonamidas (clúster 3). Analizouse a relación entre o número de resistencias e a presenza de factores de manexo e ambientais. Non se atoparon asociacións significativas entre as resistencias detectadas e os factores avaliados, o que suxire unha distribución homoxénea entre granxas e un posible risco de diseminación. En conclusión, aínda que a produción tradicional con Pita Pinta presenta unha baixa prevalencia de resistencias críticas, como as BLEE, non está exenta de albergar bacterias multirresistentes. Ademais, os perfís e combinacións de esistencias identificados deben considerarse coidadosamente ao seleccionar as medidas terapéuticas a aplicar nesta raza. Estes achados subliñan a necesidade de reforzar as boas prácticas de manexo, vixilancia e control en sistemas alternativos que, aínda que menos intensivos, poden actuar como reservorios de resistencia aos antimicrobianos. [ENG] Traditional poultry farming represents an alternative model to intensive systems. In the Principality of Asturias, the native Pita Pinta chicken breed is a clear example of this type of production, based on extensive, self-consumption systems and focused on local markets. Antibiotic resistance in poultry farming poses a public health risk due to its potential transmission to humans and the environment. However, the impact these systems may have on the spread of antimicrobial resistance remains unknown. This study aims to evaluate the role of traditional production in the dissemination of antimicrobial resistance, specifically in Escherichia coli strains isolated from Pita Pinta hens. To this end, samples were collected from 279 birds belonging to 16 farms registered in the ACPPA herd book. The presence of ESBL-producing E. coli strains, their resistance profile to 24 antibiotics, and potential associations with factors that may promote their spread were analyzed. The results show a low presence of ESBL-producing strains (2.33%). Nevertheless, a wide dissemination of resistance to other antibiotic families was detected, particularly aminoglycosides and colistin (above 65%). Four multidrug resistance patterns were identified, along with associations between antibiotic families. A clear clustering of resistance to aminoglycosides and polymyxins (cluster 2) was observed, as well as some co-resistance involving β-lactam antibiotics (cluster 4); penicillins and quinolones (cluster 1); and penicillins, tetracyclines, and sulfonamides (cluster 3). The relationship between the number of resistances and the presence of management and environmental factors was analyzed. No significant associations were found between the detected resistances and the evaluated factors, suggesting a homogeneous distribution among farms and a potential risk of dissemination. In conclusion, although traditional Pita Pinta production shows a low prevalence of critical resistances such as ESBLs, it is not free from harboring multidrug-resistant bacteria. Moreover, the resistance profiles and combinations identified should be carefully considered when selecting therapeutic measures for this breed. These findings highlight the need to strengthen good management, surveillance, and control practices in alternative systems that, although less intensive, may serve as reservoirs of antimicrobial resistance.Item type: Item , Identificación de la especie y sexo en dos zifios mediante estudios anatómicos, radiológicos y genéticos(2025) Penichet Zehni, Karla; Alemañ Posadas, Nuria Vicenta; Barreiro Vázquez, José Daniel[SPA] Los zifios son cetáceos odontocetos de los que se tiene muy poca información ya que habitan aguas profundas y presentan un comportamiento esquivo, por lo que gran parte de lo que se sabe sobre ellos proviene del estudio de cadáveres que aparecen en las costas. Además, muchas veces la identificación de la especie en zifios varados supone un desafío debido a que presentan rasgos morfológicos similares y el único criterio para diferenciar la especie es el lugar en el que hace erupción un único par de dientes en la mandíbula de los zifios adultos macho. El objetivo de este trabajo fue confirmar la especie y el sexo de dos animales identificados inicialmente, pero sin certeza absoluta, como zifios de Sowerby (Mesoplodon bidens). Para ello se realizaron estudios anatómicos (disección y biometrías), tomografía computarizada (TC) y análisis genéticos moleculares (PCR y secuenciación). Los resultados de los estudios de TC de la cabeza mostraron que ambos ejemplares exhibían en huesos y tejidos blandos características morfológicas compatibles con M. bidens. En la disección de los tejidos blandos se observaron dos surcos paralelos en el suelo de la cavidad espiracular, hallazgo que permitió identificar a los dos individuos como zifios de Sowerby, ya que es la única especie de zifio que presenta esta peculiaridad morfológica en el sistema de sacos nasales. El estudio genético consistió en la amplificación y secuenciación de la región control del ADN mitocondrial en los tres zifios; las secuencias resultantes se contrastaron con las bases de datos nBLAST (NCBI) y DNA Surveillance, identificándolos inequívocamente como zifios de Sowerby. En paralelo, la amplificación de los intrones Zfx y Zfy de los cromosomas sexuales reveló un cariotipo XY, identificando a ambos individuos como machos. Estos hallazgos demuestran que se pueden emplear distintas metodologías para la identificación de la especie en zifios varados, pero la genética molecular es la herramienta más fiable, por lo que se recomienda su inclusión en los protocolos de la Red de Varamientos en Galicia para asegurar la identificación de especie en casos dudosos. [ENG] Ziphiids are odontocete cetaceans about which very little is known, as they inhabit deep waters and exhibit elusive behavior; consequently, much of our knowledge comes from the study of carcasses stranded on shore. Moreover, species identification in stranded ziphiids is often challenging due to overlapping morphological traits, and the only diagnostic character in adult males is the eruption site of the single pair of mandibular teeth. The objective of this work was to confirm species and sex of two specimens initially, but not definitively, identified as Sowerby’s beaked whale (Mesoplodon bidens). To this end, we carried out anatomical studies (dissection and morphometric measurements), computed tomography (CT), and molecular-genetic analyses (PCR and sequencing). CT studies of the head revealed morphological features in bones and soft tissues consistent with M. biden. In the dissection of the soft tissues, two parallel grooves in the floor of the spiracular cavity were observed, a finding that allowed us to identify the two individuals as Sowerby's beaked whales, since it is the only species of beaked whale that presents this morphological peculiarity in the nasal sac system. The genetic analysis consisted of amplifying and sequencing the mitochondrial control region in all three specimens; the resulting sequences were compared against the NCBI nBLAST and DNA Surveillance databases, unequivocally confirming them as M. bidens. Simultaneously, amplification of the Zfx and Zfy introns from the sex chromosomes revealed an XY karyotype, identifying both individuals as males. These findings demonstrate that, although multiple methodologies can be employed for species identification in stranded ziphiids, molecular genetics is the most reliable approach, and its inclusion in the Galicia Stranding Network protocols is therefore recommended to ensure accurate species assignment in ambiguous cases.Item type: Item , Control biológico de saprozoonosis y reciclaje de aceite: sinergismo circular(2025) Cuervo Suárez, Joel; Paz Silva, Adolfo; Hernández Malagón, José Ángel[SPA] El uso intensivo y prolongado de tratamientos antiparasitarios ha dado lugar a un incremento en las resistencias que los parásitos presentan frente a estos fármacos, siendo más notable en aquellos que afectan a los animales de producción. Debido a esta situación, la búsqueda de alternativas y métodos complementarios para el tratamiento y la prevención de dichas infecciones parasitarias está tomando una importancia creciente. Entre estos métodos de prevención complementarios se encuentra el control biológico, el cual emplea sustancias y metabolitos naturales, así como organismos vivos, como alternativas sostenibles y eficaces para minimizar la presencia de dichos parásitos en el ambiente. En este estudio se evaluó la actividad parasiticida de Trichoderma atrobrunneum, un hongo con demostrada eficacia frente a ciertos fitopatógenos, aunque su potencial contra nematodos no ha sido ampliamente documentado. Se analizó su actividad ovicida contra Ascaris suum, en comparación con los hongos Mucor circinelloides y Clonostachys rosea, a lo largo de un periodo de 60 días. Otro punto evaluado fue la capacidad ovicida de T.atrobrunneum frente a Toxascaris leonina y Trichuris spp. en presencia de distintos porcentajes de aceite de cocina usado, a lo largo de 45 días, donde se observó que dicha actividad se mantenía. También se estudió la capacidad de crecimiento de este hongo en medios líquidos con diferentes porcentajes de aceite usado, comparándose con la capacidad de crecimiento de M. circinelloides. En ambos casos, se observó cómo porcentajes bajos (1 %) de aceite de cocina usado favorecieron el desarrollo de los hongos. [GLG] O uso intensivo e prolongado de tratamentos antiparasitarios deu lugar a un incremento nas resistencias que os parasitos presentan fronte a estes fármacos, sendo máis notable naqueles que afectan os animais de produción. Debido a esta situación, a procura de alternativas e métodos complementarios para o tratamento e a prevención das devanditas infeccións parasitarias está a tomar unha importancia crecente. Entre estes métodos de prevención complementarios atópase o control biolóxico, o cal emprega substancias e metabolitos naturais, así como organismos vivos, como alternativas sostibles e eficaces para minimizar a presenza dos devanditos parasitos no ambiente. Neste estudo avaliouse a actividade parasiticida de Trichoderma atrobrunneum, un fungo con demostrada eficacia fronte a certos fitopatógenos, aínda que o seu potencial contra nematodos non foi amplamente documentado. Analizouse a súa actividade ovicida contra Ascaris suum, en comparación cos fungos Mucor circinelloides e Clonostachys rosea, ao longo dun período de 60 días. Outro punto avaliado foi a capacidade ovicida de T. atrobrunneum fronte a Toxascaris leonina e Trichuris spp. en presenza de distintas porcentaxes de aceite de cociña usado, ao longo de 45 días, onde se observou que dita actividade mantíñase. Tamén se estudou a capacidade de crecemento deste fungo en medios líquidos con diferentes porcentaxes de aceite usado, comparándose coa capacidade de crecemento de M. circinelloides. En ambos os casos, observouse como porcentaxes baixas (1 %) de aceite de cociña usado favoreceron o desenvolvemento dos fungos. [ENG] The intensive and prolonged use of antiparasitic treatments has led to an increase in parasite resistance to these drugs, which is especially notable in those affecting livestock animals. Due to this situation, the search for alternatives and complementary methods for the treatment and prevention of such parasitic infections is gaining increasing importance. Among these complementary prevention methods is biological control, which uses natural substances and metabolites, as well as living organisms, as sustainable and effective alternatives to reduce the presence of these parasites in the environment. In this study, the parasiticidal activity of Trichoderma atrobrunneum was evaluated, a fungus with proven efficacy against certain phytopathogens, although its potential against nematodes has not been widely documented. Its ovicidal activity against Ascaris suum was analyzed and compared with that of Mucor circinelloides and Clonostachys rosea over a 60-day period. Another aspect evaluated was the ovicidal capacity of T. atrobrunneum against Toxascaris leonina and Trichuris spp. in the presence of different percentages of used cooking oil over a 45-day period, where its activity was observed to persist. The fungus’s growth capacity in liquid media with varying percentages of used oil was also studied and compared with that of M. circinelloides. In both cases, low percentages (1%) of used cooking oil favored fungal development.Item type: Item , Comparación entre un ELISA competitivo y un ELISA indirecto para el diagnóstico de Lawsonia intracellularis en porcino de cebo(2025) Vázquez Sanmartín, Joaquín; Prieto Lago, Alberto; López-Lorenzo, Gonzalo[SPA] La enteropatía proliferativa porcina es una de las enfermedades digestivas que afectan al ganado porcino más prevalente en el mundo. Esta enfermedad está causada por Lawsonia intracellularis, una bacteria intracelular obligada cuya transmisión se ve favorecida por una mala higiene, así como por la presencia de fómites contaminados y vectores como los roedores. Aunque puede provocar cuadros clínicos graves, la forma más frecuente es subclínica, lo que unido a la eliminación intermitente de bacteria en heces dificulta su diagnóstico. La importancia de esta enfermedad para el sector porcino recae sobre todo en las graves pérdidas económicas que supone, y que se derivan principalmente de la disminución del rendimiento productivo del animal así como del aumento del coste derivado del control. Debido a la eliminación intermitente del patógeno en las heces de los animales infectados junto a que normalmente cursa de forma subclínica, el diagnóstico mediante métodos serológicos de tipo indirecto cobra especial relevancia. Por este motivo, los objetivos del presente trabajo fueron, por un lado, comparar dos formatos comerciales de ELISA para detección de anticuerpos, uno de tipo competición frente a otro de tipo indirecto tradicional, para la clasificación sanitaria de animales en relación con la infección por Lawsonia intracellularis, y por otro lado, discutir la utilidad de ambos métodos para la monitorización serológica de esta infección en animales de cebo. Para ello se utilizaron 180 muestras de suero de animales de tres cebaderos diferentes, los cuales se habían llenado desde un mismo origen. Cada cebadero se visitó tres veces, recogiendo muestras de 20 animales a las 14, 16 y 18 semanas de vida. Posteriormente, las muestras fueron analizadas con cada kit comercial de ELISA y los resultados fueron analizados estadísticamente mediante la prueba de McNemar y el índice Kappa de Cohen. Los resultados obtenidos muestran una discordancia significativa entre ambos kits (p-valor <0,0001 en la prueba de McNemar), con un índice Kappa de 0,077 y un acuerdo observado del 45% lo que se corresponde con una concordancia muy pobre. Debido a esto, se hace necesario contrastar las pruebas ELISA estudiadas con una técnica de referencia que permita valorar objetivamente cuál de estas técnicas presenta una mayor validez diagnóstica para la clasificación sanitaria de animales con respecto a esta infección. En relación con la monitorización serológica de cada cebadero, los resultados sugieren que posiblemente el ELISA de competición pueda ser más útil para este objetivo en comparación con el ELISA indirecto, aunque hay que tener en cuenta por un lado la falta de acuerdo observada entre ambos kits y por otro lado el hecho de que sería también necesario corroborar dicha hipótesis mediante la realización de un muestreo representativo que aumente la precisión de los resultados. [GLG] A enteropatía proliferativa porcina é unha das enfermidades dixestivas que afectan ao gando porcino máis prevalentes no mundo. Esta enfermidade está causada por Lawsonia intracellularis, unha bacteria intracelular obrigatoria cuxa transmisión se ve favorecida por unha hixiene deficiente, así como pola presenza de fómites contaminados e vectores como os roedores. Aínda que pode provocar cadros clínicos graves, a forma máis frecuente é subclínica, o que, unido á eliminación intermitente da bacteria nas feces, dificulta o seu diagnóstico. A importancia desta enfermidade para o sector porcino reside sobre todo nas graves perdas económicas que supón, derivadas rincipalmente da diminución do rendemento produtivo do animal así como do aumento do custo asociado ao control. Debido á eliminación intermitente do patóxeno nas feces dos animais infectados e ao feito de que normalmente cursa de forma subclínica, o diagnóstico mediante métodos serolóxicos de tipo indirecto cobra especial relevancia. Por este motivo, os obxectivos do presente traballo foron, por unha banda, comparar dous formatos comerciais de ELISA para a detección de anticorpos, un de tipo competición fronte a outro de tipo indirecto tradicional, para a clasificación sanitaria dos animais en relación coa infección por Lawsonia intracellularis, e por outra banda, discutir a utilidade de ambos métodos para a monitorización serolóxica desta infección en animais de ceba. Para iso utilizáronse 180 mostras de soro de animais de tres cebadeiros diferentes, os cales foran enchidos desde unha mesma orixe. Cada cebadeiro foi visitado tres veces, recolléndose mostras de 20 animais ás 14, 16 e 18 semanas de vida. Posteriormente, as mostras foron analizadas con cada kit comercial de ELISA e os resultados foron analizados estatisticamente mediante a proba de McNemar e o índice Kappa de Cohen. Os resultados obtidos mostran unha discordancia significativa entre ambos kits (p-valor < 0,0001 na proba de McNemar), cun índice Kappa de 0,077 e un acordo observado do 45 %, o que se corresponde cunha concordancia moi pobre. Debido a isto, faise necesario contrastar as probas ELISA estudadas cunha técnica de referencia que permita valorar obxectivamente cal destas técnicas presenta unha maior validez diagnóstica para a clasificación sanitaria dos animais con respecto a esta infección. En relación coa monitorización serolóxica de cada cebadeiro, os resultados suxiren que posiblemente o ELISA de competición poida ser máis útil para este obxectivo en comparación co ELISA indirecto, aínda que hai que ter en conta, por unha banda, a falta de acordo observada entre ambos kits e, por outra, o feito de que tamén sería necesario corroborar esta hipótese mediante a realización dunha mostraxe representativa que aumente a precisión dos resultados. [ENG] Proliferative enteropathy in pigs is one of the most prevalent digestive diseases affecting swine livestock worldwide. This disease is caused by Lawsonia intracellularis, an obligate intracellular bacterium whose transmission is favored by poor hygiene, as well as the presence of contaminated fomites and vectors such as rodents. Although it can cause severe clinical symptoms, the most common form is subclinical, which, combined with intermittent shedding of the bacteria in feces, makes diagnosis difficult. The significance of this disease for the swine industry lies mainly in the serious economic losses it causes, primarily due to reduced animal productivity and increased control-related costs. Because of the intermittent shedding of the pathogen in the feces of infected animals and the fact that it usually presents subclinically, indirect serological diagnostic methods are particularly relevant. For this reason, the objectives of this study were, on the one hand, to compare two commercial ELISA formats for antibody detection, one based on a competitive format and the other on a traditional indirect format, to assess the health status of animals regarding Lawsonia intracellularis infection, and on the other hand, to discuss the usefulness of both methods for serological monitoring of this infection in fattening pigs. To this end, 180 serum samples were collected from animals in three different fattening farms, all populated from the same origin. Each farm was visited three times, and samples were collected from 20 animals at 14, 16, and 18 weeks of age. The samples were then analyzed using each commercial ELISA kit, and the results were statistically analyzed using McNemar’s test and Cohen’s Kappa index. The results showed a significant discrepancy between the two kits (p-value < 0.0001 in McNemar’s test), with a Kappa index of 0.077 and an observed agreement of 45%, indicating very poor concordance. Because of this, it is necessary to validate the ELISA tests used against a reference method to objectively assess which of these techniques offers greater diagnostic validity for classifying animals with respect to this infection. Regarding the serological monitoring of each farm, the results suggest that the competitive ELISA may be more useful for this purpose compared to the indirect ELISA. However, it is important to consider both the lack of agreement between the two kits and the need to confirm this hypothesis through a representative sampling that improves result accuracy.Item type: Item , Claves para o éxito na recría de vacún de leite: Estratexias de Manexo(2025) Aldao García, Javier; Fouz Dopacio, Ramiro Antonio; Grille Barbeira, Rogelio[GLG] Este traballo analiza as estratexias de manexo na recría de gando vacún de leite, destacando a importancia dunha xestión eficiente dende as primeiras etapas de vida da tenreira ata o último terzo da súa primeira xestación. A través da experiencia adquirida no Centro de recría Recría Castro SL e dunha revisión bibliográfica, demostráronse os beneficios da externalización da recría en termos de optimización de recursos, mellora do benestar animal, desenvolvemento do potencial xenético e control sanitario. A externalización da recría en Centros especializados permite obter animais cun crecemento saudable e ben controlado, asegurando o cumprimento de obxectivos de peso e idade ao parto establecidos polo sector (600 kg de peso vivo e 24 meses de idade). Ademais, garántese un estrito control sanitario que reduce a incidencia de enfermidades e mellora, porén, a sustentabilidade das explotacións leiteiras. O estudo demostra que unha recría planificada impacta positivamente no rendemento produtivo e reprodutivo das futuras vacas leiteiras. Factores clave como unha nutrición adecuada, o agrupamento segundo idade e desenvolvemento, e a aplicación de programas sanitarios rigorosos resultan fundamentais para unha recría eficiente. No entanto, identificáronse retos asociados á externalización, como o custo do servizo e os riscos sanitarios derivados da concentración de animais procedentes de diferentes orixes, que poden ser mitigados cunha xestión axeitada. Dende unha perspectiva divulgativa, este traballo pretende ser unha ferramenta útil para gandeiros e profesionais do sector, ofrecendo unha visión clara e baseada en evidencias sobre as mellores prácticas da recría. A transferencia deste coñecemento pode contribuír á mellora da rendibilidade e sustentabilidade das explotacións leiteiras, especialmente no contexto galego, onde existen desafíos estruturais específicos. En definitiva, a especialización da recría mediante a externalización xorde como unha alternativa viable e beneficiosa para optimizar a xestión das explotacións leiteiras, garantindo a incorporación de animais ben desenvolvidos e saudables ao rabaño, o que repercutirá nunha maior eficiencia produtiva e reprodutiva a longo prazo. [SPA] Este trabajo analiza las estrategias de manejo en la recría de ganado vacuno de leche, destacando la importancia de una gestión eficiente desde las primeras etapas de vida de la ternera hasta el último tercio de su primera gestación. A través de la experiencia adquirida en el Centro de recría Recría Castro SL y de una revisión bibliográfica, se demostraron los beneficios de la externalización de la recría en términos de optimización de recursos, mejora del bienestar animal, desarrollo del potencial genético y control sanitario. La externalización de la recría en Centros especializados permite obtener animales con un crecimiento saludable y bien controlado, asegurando el cumplimiento de objetivos de peso y edad al parto establecidos por el sector (600 kg de peso vivo y 24 meses de edad). Además, se garantiza un estricto control sanitario que reduce la incidencia de enfermedades y mejora, por lo tanto, la sostenibilidad de las explotaciones lecheras. El estudio demuestra que una recría planificada impacta positivamente en el rendimiento productivo y reproductivo de las futuras vacas lecheras. Factores clave como una nutrición adecuada, el agrupamiento según edad y desarrollo, y la aplicación de programas sanitarios rigurosos resultan fundamentales para una recría eficiente. No obstante, se identificaron retos asociados a la externalización, como el costo del servicio y los riesgos sanitarios derivados de la concentración de animales procedentes de diferentes orígenes, que pueden ser mitigados con una gestión adecuada. Desde una perspectiva divulgativa, este trabajo pretende ser una herramienta útil para ganaderos y profesionales del sector, ofreciendo una visión clara y basada en evidencias sobre las mejores prácticas de la recría. La transferencia de este conocimiento puede contribuir a la mejora de la rentabilidad y sostenibilidad de las explotaciones lecheras, especialmente en el contexto gallego, donde existen desafíos estructurales específicos. En definitiva, la especialización de la recría mediante la externalización surge como una alternativa viable y beneficiosa para optimizar la gestión de las explotaciones lecheras, garantizando la incorporación de animales bien desarrollados y saludables al rebaño, lo que repercutirá en una mayor eficiencia productiva y reproductiva a largo plazo. [ENG] This work analyzes the management strategies in the rearing of dairy cattle, highlighting the importance of efficient management from the early stages of the calf's life to the last third of its first gestation. Through the experience gained at the Recría Castro SL Rearing Center and a literature review, the benefits of outsourcing rearing have been demonstrated in terms of resource optimization, animal welfare improvement, genetic potential development, and health control. Outsourcing rearing to specialized centers allows for the production of animals with healthy and well-controlled growth, ensuring the achievement of weight and age objectives at calving set by the sector (600 kg live weight and 24 months of age). Additionally, strict health control is ensured, reducing the incidence of diseases and thus improving the sustainability of dairy farms. The study shows that planned rearing positively impacts the productive and reproductive performance of future dairy cows. Key factors such as adequate nutrition, grouping by age and development, and the application of rigorous health programs are fundamental for efficient rearing. However, challenges associated with outsourcing were identified, such as the cost of the service and health risks arising from the concentration of animals from different origins, which can be mitigated with proper management. From a divulgative perspective, this paper aims to be a useful tool for farmers and industry professionals, offering a clear and evidence-based view of the best rearing practices. The transfer of this knowledge can contribute to improving the profitability and sustainability of dairy farms, especially in the Galician context, where specific structural challenges exist. In conclusion, the specialization of rearing through outsourcing emerges as a viable and beneficial alternative to optimize dairy farm management, ensuring the incorporation of well-developed and healthy animals into the herd, which will result in greater productive and reproductive efficiency in the long term.Item type: Item , Percepción y situación de la leishmaniosis canina en Galicia(2025) González García, Candela; López Sández, Ceferino Manuel; Remesar Alonso, Susana[SPA] La leishmaniosis canina es una zoonosis de distribución mundial producida por protozoos del género Leishmania, que se transmite vectorialmente mediante la picadura de insectos del género Phlebotomus. En la península Ibérica la leishmaniosis canina está causada por Leishmania infantum, que es endémica en las regiones Mediterráneas. Galicia se ha considerado tradicionalmente una zona de bajo riesgo, sin embargo, en los últimos años se ha detectado un aumento del número de casos autóctonos, sugiriendo que la presión de infección es mayor a la esperada. En este trabajo se ha llevado a cabo una encuesta dirigida a veterinarios clínicos de pequeños animales, con 30 preguntas de respuesta múltiple relacionadas con la epidemiología, signos clínicos, tratamiento y medidas de prevención de la leishmaniosis canina. Los datos recopilados fueron analizados y puntuados. Los resultados obtenidos por los veterinarios se compararon empleando un test de correlación con el riesgo de leishmaniosis establecido en función del número de animales diagnosticados o en seguimiento de cada centro y en función del nivel de riesgo estimado para cada una de las zonas según resultados previamente publicados. Además, se realizó una regresión multivariable para conocer si existía una relación entre las puntuaciones obtenidas y el nivel de riesgo empleando los tres indicadores anteriores (número de casos/año, número de casos en seguimiento y nivel de riesgo estimado). Los resultados indicaron que existía un alto nivel de correlación entre el riesgo estimado mediante el número de casos diagnosticados por año y el número de casos en seguimiento pero que la correlación entre estas dos variables y el nivel de riesgo estimado era negativa. Además, la regresión reveló la existencia de relaciones directas positivas entre el número de casos diagnosticados y en seguimiento y las puntuaciones totales. El análisis de las respuestas incluidas en la encuesta sugirió que la situación epidemiológica de la leishmaniosis en Galicia es muy heterogénea y evidenció la necesidad de una formación continuada para los profesionales de la salud en la que se incluyan conceptos relacionados con la epidemiología, patogenia, diagnóstico y tratamiento de la leishmaniosis canina. [GLG] A leishmaniose canina é unha zoonose de distribución mundial producida por protozoos do xénero Leishmania, transmitida vectorialmente pola picadura de insectos do xénero Phlebotomus. Na península Ibérica a leishmaniose canina está causada por Leishmania infantum, endémica nas rexións mediterráneas. Galicia foi considerada por moito tempo unha zona de baixo risco, mais nos últimos anos detectouse un aumento do número de casos autóctonos, suxerindo que a presión da infección é maior a esperada. Neste traballo levouse a cabo unha enquisa dirixida a veterinarios clínicos de pequenos animais, con 30 preguntas de resposta múltiple relacionadas coa epidemioloxía, signos clínicos, tratamento e medidas de prevención da leishmaniose canina. Os datos recopilados foron analizados e puntuados. Os resultados obtidos polos veterinarios comparáronse, empleando un test de correlación, co risco de leishmaniose establecido en función do número de animales diagnosticados ou en seguimento de cada centro e en función do nivel de risco estimado para cada una das zonas, según resultados publicados previamente. Realizouse tamén unha regresión multivariable para saber se existía unha relación entre as puntuacións obtidas e o nivel de risco, empleando os tres indicadores anteriores (número de casos por ano, número de casos en seguimento e nivel de risco estimado). Os resultados indicaron que existía un alto nivel de correlación entre o risco estimado mediante o número de casos diagnosticados por ano e o número de casos en seguimiento, pero que a correlación entre estas dúas variables e o nivel de risco estimado era negativo. Así mesmo, a regresión revelou a existencia de relacións directas positivas entre o número de casos diagnosticados e en seguimento e as puntuacións totais. O análise das respostas incluidas na enquisa suxeriu que a situación epidemiolóxica da leishmaniose en Galicia é moi heteroxénea e evidenciou a necesidade dunha formación continuada para os profesionais da saúde na que se inclúan conceptos relacionados coa epidemioloxía, patoxenia, diagnóstico e tratamento da leishmaniose canina. [ENG] Canine leishmaniosis (CanL) is a widespread vector-borne zoonoses caused by protozoan parasites of the genus Leishmania and transmitted by female phlebotomine sand flies. Leishmania infantum accounts for most of the cases CanL in the Iberian Peninsula, especially around the mediterranean basin, where it’s considered endemic. Galicia has been typically perceived as a low-risk area regarding leishmaniosis. However, the most recent data shows an increase in autochthonous infections, suggesting an infection pressure higher than expected. In the present study, a survey was conducted among small-animals veterinarians hoping to assess information concerning epidemiology, clinical signs, treatment and preventive measures through 30 multiple-choice questions regarding CanL. The collected data was later analysed and scored. The results obtained by the veterinarians were compared using a correlation test with the established risk of leishmaniasis, based on the number of animals diagnosed or under follow-up at each center and the risk level of the area. The risk was estimated according to the most recent literature. In addition, a multivariable regression was performed to determine if there was a relationship between the scores obtained and the risk level, using the three previous indicators (number of cases per year, number of cases under follow-up, and estimated risk level). The results showed a high level of correlation between the estimated risk based on the number of cases diagnosed per year as well as the number of cases under follow-up. Nevertheless, the correlation between these two variables and the estimated risk level was negative. Additionally, the regression revealed direct positive relationships between the number of diagnosed cases, the cases under follow-up and the total scores. Upon further analysis of the data, it was found that the epidemiological situation of leishmaniasis in Galicia is very heterogeneous, highlighting the importance of ongoing training for healthcare professionals. Such training including concepts related to the epidemiology, pathogenesis, diagnosis, and treatment of canine leishmaniasis.Item type: Item , Caracterización morfopatológica e inmunohistoquímica de adyuvantes vacunales en rodaballo (Scophthalmus maximus)(2025) Ordóñez Gómez, Beatriz ; Quiroga Berdeal, María Isabel; Souto Guitián, Xoel[SPA] Las vacunas son herramientas esenciales para la prevención de enfermedades infecciosas, ya que actúan sobre el sistema inmune adaptativo y generan memoria inmunológica frente a patógenos específicos. En acuicultura, su uso es clave, existiendo múltiples vacunas. Todas ellas incluyen un componente fundamental, el adyuvante, que desempeña un papel esencial como inmunoestimulador; sin embargo, hay riesgo de reacciones secundarias. Con el presente trabajo, se estudió la respuesta inmunitaria temprana en rodaballo (Scophthalmus maximus) tras la administración intraperitoneal de dos vacunas experimentales diferenciadas por el tipo de adyuvante, uno en base gel (“Xel”) y otro en base aceite (“763”). Se establecieron tres tiempos de muestreo (días 4, 7 y 14 post-vacunación), realizándose la necropsia y toma de muestras de los órganos abdominales (bazo, páncreas, hígado y sistema digestivo) y riñón para su análisis histopatológico. Se aplicaron técnicas de tinción histológica (Hematoxilina-Eosina) e inmunohistoquímica, utilizando marcadores específicos de respuesta humoral adaptativa temprana (inmunoglobulina M – IgM), de proliferación celular (antígeno nuclear de células proliferantes – PCNA) y de apoptosis celular (caspasa-3 activa – C3A). Macroscópicamente, en ambos grupos se observó material blanquecino firme sobre los órganos abdominales. Histológicamente, ambos adyuvantes indujeron una peritonitis granulomatosa difusa grave, caracterizada por un infiltrado inflamatorio de macrófagos y células epitelioides, en torno a depósitos de una sustancia amorfa eosinofílica (adyuvante en base gel), o a gotas ópticamente vacías (adyuvante en base aceite). La reacción inflamatoria fue más intensa y precoz con el adyuvante en base aceite, mientras que el adyuvante en base gel mostró una progresión gradual, alcanzando similar gravedad al día 14. La inmunohistoquímica reveló abundante positividad para IgM y PCNA en la periferia de los granulomas en ambos grupos, aunque con diferencias temporales. El adyuvante en base gel mostró además alta expresión de C3A⁺ en las células próximas al centro de las lesiones, asociada a necrosis tisular, lo que sugiere mayor actividad apoptótica. En contraste, el adyuvante en base aceite presentó baja positividad para C3A. Los resultados evidencian que el tipo de adyuvante influye directamente en la intensidad y evolución de la respuesta inmunitaria. Además, se destaca la importancia de combinar el examen macroscópico, histológico e inmunohistoquímico para una caracterización completa de las reacciones vacunales, ya que manifestaciones aparentemente similares macroscópicamente pueden diferir significativamente a nivel tisular e inmunológico. [GLG] As vacinas son ferramentas esenciais para a prevención de enfermidades infecciosas, xa que actúan sobre o sistema inmunitario adaptativo e xeran memoria inmunolóxica fronte a patóxenos específicos. Na acuicultura, o seu uso é clave, existindo múltiples vacinas. Todas elas inclúen un compoñente fundamental: o adxuvante, que desempeña un papel esencial como inmunoestimulador; con todo, existe o risco de reaccións secundarias. Co presente traballo, estudouse a resposta inmunitaria temperá no rodaballo (Scophthalmus maximus) tras a administración ntraperitoneal de dúas vacinas experimentais diferenciadas polo tipo de adxuvante, unha con base xel (“Xel”) e outra con base aceite (“763”). Establecéronse tres tempos de mostraxe (días 4, 7 e 14 post-vacinación), realizándose a necropsia e a toma de mostras dos órganos abdominais (bazo, páncreas, fígado e sistema dixestivo) e ril para a súa análise histopatolóxica. Aplicáronse técnicas de tinción histolóxica (Hematoxilina-Eosina) e inmunohistoquímica, empregando marcadores específicos de resposta humoral adaptativa temperá (inmunoglobulina M – IgM), de proliferación celular (antíxeno nuclear de células proliferantes – PCNA) e de apoptose celular (caspase-3 activa – C3A). Macroscópicamente, en ambos grupos observouse material blanquecino e firme sobre os órganos abdominais. Histoloxicamente, ambos adxuvantes induciron unha peritonite granulomatosa difusa grave, caracterizada por un infiltrado inflamatorio de macrófagos e células epitelioides ao redor de depósitos dunha substancia amorfa eosinofílica (adxuvante en base xel) ou de pingas ópticamente baleiras (adxuvante en base aceite). A reacción inflamatoria foi máis intensa e precoz co adxuvante en base aceite, mentres que o adxuvante en base xel mostrou unha progresión gradual, acadando gravidade semellante ao día 14. A inmunohistoquímica revelou abundante positividade para IgM e PCNA na periferia dos granulomas en ambos grupos, aínda que con diferenzas temporais. O adxuvante en base xel mostrou ademais unha alta expresión de C3A⁺ nas células próximas ao centro das lesións, asociada á necrose tisular, o que suxire maior actividade apoptótica. En contraste, o adxuvante en base aceite presentou baixa positividade para C3A. Os resultados evidencian que o tipo de adxuvante inflúe directamente na intensidade e evolución da resposta inmunitaria. Ademais, destácase a importancia de combinar o exame macroscópico, histolóxico e inmunohistoquímico para unha caracterización completa das reaccións vacinais, xa que manifestacións aparentemente semellantes a nivel macroscópico poden diferir significativamente a nivel tisular e inmunolóxico. [ENG] Vaccines are essential tools for the prevention of infectious diseases, as they act on the adaptive immune system and generate immunological memory against specific pathogens. In aquaculture, their use is crucial, with a wide range of vaccines available. All of them include a key component: the adjuvant, which plays an essential role as an immunostimulant; however, it carries a risk of secondary reactions. In the present study, the early immune response in turbot (Scophthalmus maximus) was evaluated following intraperitoneal administration of two experimental vaccines differentiated by the type of adjuvant: one gel-based (“Xel”) and the other oil-based (“763”). Three sampling times were established (days 4, 7, and 14 post-vaccination), during which necropsies were performed and samples were taken from abdominal organs (spleen, pancreas, liver, and digestive system) and kidney for histopathological analysis. Histological staining techniques (Hematoxylin-Eosin) and immunohistochemistry were applied, using specific markers for early adaptive humoral response (Immunoglobulin M – IgM), cell proliferation (Proliferating Cell Nuclear Antigen – PCNA), and cell apoptosis (Active Caspase-3 – C3A). Macroscopically, whitish firm material was observed over abdominal organs in both groups. Histologically, both adjuvants induced severe diffuse granulomatous peritonitis, characterized by an inflammatory infiltrate of macrophages and epithelioid cells surrounding either amorphous eosinophilic material (gel-based adjuvant) or optically empty droplets (oil-based adjuvant). The inflammatory reaction was more intense and occurred earlier with the oil-based adjuvant, whereas the gel-based adjuvant showed a more gradual progression, reaching similar severity by day 14. Immunohistochemistry revealed abundant IgM⁺ and PCNA⁺ cells in the periphery of granulomas in both groups, although with temporal differences. The gel-based adjuvant also showed strong expression of C3A⁺ in cells near the lesion centers, associated with tissue necrosis, suggesting higher apoptotic activity. In contrast, the oil-based adjuvant showed low C3A positivity. These findings demonstrate that the type of adjuvant directly influences the intensity and progression of the immune response. Moreover, the study highlights the importance of combining macroscopic, histological, and immunohistochemical analyses for a comprehensive characterization of vaccine-induced reactions, as apparently similar macroscopic findings may differ significantly at the tissue and immune levels.Item type: Item , El papel del microbioma en el desarrollo del cáncer: Un enfoque integral desde la perspectiva One Health(2025) Campos Verdeal, Antía ; López Alonso, María Marta[SPA] El cáncer constituye uno de los principales desafíos para la salud global, tanto en humanos como en animales, debido a su alta incidencia y mortalidad. Estudios recientes han demostrado que los tumores en la especie canina y felina representan un modelo valioso para la investigación oncológica traslacional, dada la existencia de importantes similitudes en su origen espontáneo, evolución clínica y respuesta inmunitaria. En este contexto, ha cobrado relevancia el estudio de nuevos factores implicados en la carcinogénesis, entre ellos el microbioma. El microbioma se ha visto envuelto en la regulación de diversos procesos tanto fisiológicos como patológicos, y el cáncer no es una excepción. En las distintas especies, la disbiosis – entendida como la alteración del equilibrio de la microbiota- tiene una fuerte influencia en la aparición y progresión de la enfermedad, así como en la respuesta y toxicidad del tratamiento oncológico. Los animales de compañía también presentan analogías en composición y funcionalidad con el microbioma humano, lo que refuerza su utilidad como modelos para el estudio de la interacción entre microbiota, cáncer e inmunoterapia. Desde una perspectiva One Health, el estudio del microbioma no solo aporta una comprensión más profunda del desarrollo tumoral, sino que también abre nuevas oportunidades para mejorar el diagnóstico y tratamiento del cáncer en medicina humana y veterinaria. Por ello el presente trabajo tiene como objetivo realizar una revisión bibliográfica actualizada y comparativa sobre el papel del microbioma en la carcinogénesis y la respuesta al tratamiento oncológico, explorando su potencial traslacional entre especies. [GLG] O cancro constitúe un dos principais desafíos para a saúde global, tanto en humanos como en animais, debido á súa alta incidencia e mortalidade. Estudos recentes demostraron que os tumores na especie canina e felina representan un modelo valioso pola súa orixe espontánea, evolución clínica e resposta inmunitaria. Neste contexto, cobrou relevancia o estudo de novos factores implicado na carcinoxénese, entre eles o microbioma. O microbioma víuse envolto na regulación de diversos procesos tanto fisiolóxicos como patolóxicos, e o cancro non é unha excepción. Nas distintas especies, a disbiose -entendida como a alteración do equilibrio da microbiota- ten unha forte influencia na aparición e progresión de enfermidades, así como na resposta e toxicidade do tratamento oncolóxico. Os animais de compañía tamén presentan analoxías en composición e funcionalidade co microbioma humano, o que reforza a súa utilidade como modelos para o estudo da interación entre microbiota, cancro e inmunoterapia. Dende unha perspectiva One Health, o estudo do microbioma non só achega unha comprensión máis profunda do desenvolvemento tumoral, senón que tamén abre novas oportunidades para mellorar o diagnóstico e tratamento do cancro en medicina humana e veterinaria. Porén o presente raballo ten como obxectivo realizar unha revisión bibliográfica actualizada e comparativa sobre o papel do microbioma na carcinoxénese e na resposta ao tratamento oncolóxico, explorando o seu potencial traslacional entre especies, [ENG] Cancer represent one of the major global health challenges, affecting both humans and animals due to its high incidence and mortality. Recent studies have shown that tumors in canine and feline species serve as valuable models because of their spontaneous origin, clinical progression and immune response. In this context, the study of new factors involved in carcinogénesis has gained relevance, among which the microbiome stands out. The microbiome is involved in the regulation os various physiological and pathological processes, and cancer is no exception. In different species, dysbiosis -undertood as an imbalance in the composition and function of the microbiome. Has a strong influence on the onset and progression of disease, as well on the response to an toxicity of oncological treatments. Companion animal also exhibit similarities in the composition and functionality of ther microbiome compared to humans, reinforcing their usefulness as models for studying the interaction betwween microbiota, cancer and immunotherapy. From a One Health perspective, the study of the microbiome not only provides a deeper understanding of tumor development, but also opens new opportunities to improve cancer diagnosis and treatment in both human and veterinary medicine. For this reason, the present work aims to carry out an updated and comparative literatue reviww on the role of the microbiome in carcinogénesis and in the response to oncological treatment, exploring its traslacional potencial across species.Item type: Item , Tenebrio molitor: Desarrollo, condiciones de cría y oportunidades de comercialización(2025) Aspiazu Almeida, Álvaro ; Mondragón Portocarrero, Alicia del Carmen[SPA] Las larvas de T. molitor es el primer insecto autorizado en España por la EFSA bajo el Reglamento (UE) 2015/2283 sobre nuevos alimentos, lo que legitima su comercialización y consumo dentro de la Unión Europea. Desde la óptica medioambiental, su producción destaca por una huella de carbono notablemente reducida respecto a la ganadería convencional: requiere menos agua, espacio y energía, y genera muchas menos emisiones de CO₂ por kilogramo de proteína obtenida, alineándose con los objetivos de sostenibilidad marcados por la Comisión Europea. Para que este bajo impacto ambiental se traduzca en una rentabilidad real, este trabajo de revisión bibliográfica revisará importancia crítica de ptimizar las condiciones de cría. Se describirán los parámetros que maximizan la productividad; temperatura, humedad relativa, fotoperiodo, densidad de larvas, formulación de la dieta y manejo, señalando que pequeños ajustes en estos factores pueden duplicar la tasa de crecimiento, ejorar la conversión alimenticia y elevar el contenido proteico final. Además de describir su ciclo biológico y sus requisitos de manejo, se discuten las actuales aplicaciones comerciales de las harinas de T. molitor en alimentación humana y animal, así como los posibles inconvenientes: alergenicidad, riesgos microbiológicos y contaminantes, si no se formulan dietas adecuadas y la todavía limitada aceptación cultural. Mediante procesos de cría bien controlados, Tenebrio molitor puede convertirse en una alternativa proteica viable y sostenible que contribuya a diversificar la dieta y a reducir el impacto ambiental del sistema alimentario. [ENG] T. molitor larvae are the first insect approved in Spain by the EFSA under Regulation (EU) 2015/2283 on novel foods, which legitimizes their marketing and consumption within the European Union. From an environmental perspective, their production stands out for its significantly reduced carbon footprint compared to conventional livestock farming: it requires less water, space, and energy, and generates far fewer CO₂ missions per kilogram of protein obtained, aligning with the sustainability goals set by the European Commission. For this low environmental impact to translate into real profitability, this literature review will examine the critical importance of optimizing rearing conditions. The parameters that maximize productivity will be described: temperature, relative humidity, photoperiod, larval density, diet formulation and management, noting that small adjustments to these factors can double growth rate, improve feed conversion, and increase final protein content. In addition to describing its life cycle and management requirements, the current commercial applications of T. molitor flours in human and animal feed are discussed, as well as potential drawbacks: allergenicity, microbiological risks, and contaminants if appropriate diets are not formulated, as well as its still limited cultural acceptance. Through well-controlled breeding processes, Tenebrio molitor can become a viable and sustainable rotein alternative that contributes to dietary diversification and reduces the environmental impact of the food system. [GLG] As larvas de T. molitor son o primeiro insecto aprobado en España pola EFSA ao abeiro do Regulamento (UE) 2015/2283 sobre novos alimentos, o que lexitima a súa comercialización e consumo dentro da Unión Europea. Desde unha perspectiva ambiental, a súa produción destaca pola súa pegada de carbono significativamente reducida en comparación coa gandería convencional: require menos auga, espazo e enerxía, e xera moitas menos emisións de CO₂ por quilogramo de proteína obtida, aliñándose cos obxectivos de sustentabilidade establecidos pola Comisión Europea. Para que este baixo impacto ambiental se traduza nunha rendibilidade real, esta revisión bibliográfica examinará a importancia crítica de optimizar as condicións de cría. Describiranse os parámetros que maximizan a produtividade: temperatura, humidade relativa, fotoperíodo, densidade larvaria, formulación da dieta e xestión, sinalando que pequenos axustes nestes factores poden duplicar a taxa de crecemento, mellorar a onversión alimentaria e aumentar o contido final de proteínas. Ademais de describir o seu ciclo de vida e os requisitos de xestión, coméntanse as aplicacións comerciais actuais das fariñas de T. molitor na alimentación humana e animal, así como os posibles inconvenientes: alerxenicidade, riscos microbiolóxicos e contaminantes se non se formulan dietas axeitadas, así como a súa aínda limitada aceptación cultural. Mediante procesos de mellora ben controlados, Tenebrio molitor pode converterse nunha alternativa proteica viable e sostible que contribúa á diversificación da dieta e reduza o impacto ambiental do sistema alimentario.Item type: Item , Inmunolocalización de anticuerpos de proliferación celular, apoptosis y citoesqueleto en el intestino del pez cebra(2024) Vizcaya Balboa, Eva; Universidade de Santiago de Compostela. Facultade de Veterinaria; Quiroga Berdeal, María Isabel; De Azevedo, Ana Manuela[ESP] El auge de la acuicultura ha resaltado la necesidad de comprender y optimizar la salud intestina de los peces, ya que el intestino constituye una interfaz crucial entre el medio interno y externo. Las alteraciones, tanto en el medio externo como en el interno, pueden tener repercusiones negativas en la salud general de los animales de producción, lo que subraya la importancia de reforzar la salud intestinal. En este contexto, el pez cebra ha emergido como un modelo valioso en acuicultura, permitiendo la evaluación de dietas y aditivos dietéticos de manera más eficiente y económica que las pruebas directas en los animales de producción. En el presente trabajo, se ha utilizado esta especie como organismo modelo, para la evaluación de distintos marcadores relativos a la salud intestinal empleando la técnica inmunohistoquímica. En concreto, el objetivo de este este trabajo es la puesta a punto de técnicas inmunohistoquímicas para la detección de caspasa 3, antígeno nuclear de células en proliferación (PCNA), citoqueratina AE1/AE3 y Ecadherina, en cortes histológicos de intestino de pez cebra, dado que los protocolos comerciales no estaban probados para esta especie. El estudio mostró que el PCNA se localiza principalmente entre los pliegues intestinales, áreas ricas en células indiferenciadas, indicando alta proliferación. La caspasa 3, un marcador de apoptosis, se encontró en células individuales distribuidas multifocalmente a lo largo del pliegue. La E-cadherina se observó en las áreas de contacto entre las células del epitelio, reflejando su papel en la adhesión celular. Por último, la citoqueratina AE1/AE3 fue positiva en el citoplasma de los enterocitos, con una coloración más intensa en la zona apical correspondiente al borde de cepillo, señalando la estructura del citoesqueleto en estas células. Los resultados mostraron que la inmunolocalización de los antígenos en el pez cebra fue muy similar a la reportada por otros autores en distintas especies, excepto en el caso de la caspasa 3, cuya distribución en el intestino pez cebra difería de la observada en el salmón por otros investigadores.Item type: Item , Biomonitorización da acumulación de metais tóxicos e esenciais en troitas (Salmo trutta) do lago artificial de As Pontes de García Rodríguez(2024) Veiras Ramos, Cathaysa; Universidade de Santiago de Compostela. Facultade de Veterinaria; López Alonso, María Marta[GAL] Este estudo investiga a acumulación de elementos tóxicos e esenciais en troitas no lago situado dentro da antiga mina de lignito de As Pontes de García Rodríguez (noroeste do Estado español), comparando os resultados con exemplares de augas de tramos anteriores do río Eume e dunha piscifactoría local. Tomáronse mostras de fígado e músculo de exemplares do lago (n=16), do río (n=14) e da piscifactoría (n=10) capturados entre marzo e abril de 2022 para posteriormente ser tratadas por dixestión aceda e analizadas mediante ICP-MS. A actividade mineira en As Pontes tivo un impacto significativo no ecosistema acuático. No fígado dos peixes do lago observáronse niveis significativamente superiores de Cd, Ni, Co e Cu, probabelmente debido á auga de escorrentía das entulleiras. Do mesmo xeito, observáronse maiores niveis de Al, Pb e Hg nas troitas do río, asociados á combustión de carbón na central térmica. A pesar destas variacións, as concentracións de elementos tóxicos e esenciais tanto no lago mineiro como no río seguen sendo baixas, cumprindo con todas as normas de calidade da auga e non supoñendo así ningunha ameaza inmediata para a vida acuática. As concentracións destes metais nos tecidos musculares dos peixes salvaxes, aínda que superiores ás dos peixes de piscifactoría, atopábanse dentro dos límites da UE. Estes resultados poñen de manifesto a eficacia dos peixes como indicadores da exposición ambiental e subliñan a necesidade de seguir a vixiar o lago do pozo mineiro para avaliar o impacto a longo prazo das actividades mineiras na saúde acuática. O fígado resulta especialmente valioso nestas avaliacións, xa que proporciona un reflexo preciso da exposición aos metais e serve como órgano crucial para avaliar a contaminación ambiental e a saúde do ecosistema.Item type: Item , Marcadores de bienestar relacionados con el hambre crónica en terneros lactantes(2024) Sánchez Fuentes, Jesús; Universidade de Santiago de Compostela. Facultade de Veterinaria; Diéguez Casalta, Javier; Rojo Montejo, Silvia[ESP] Este trabajo tuvo como objetivo comparar las concentraciones de leptina y ghrelina de terneros neonatos que han sido separados de sus madres de dos maneras diferentes. Para ello, se muestrearon 8 ganaderías divididas en dos grupos. Cuatro de ellas realizaban un manejo de separación madre-cría de manera temprana (antes de las 24 horas) y las otras cuatro realizaban un manejo de separación madre-cría de manera tardía (después de 24 horas). En cada grupo de explotaciones se recogieron muestras sanguíneas de 28 terneros, realizando un total de tres muestreos. La toma de muestras se realizó antes de la separación (en el caso del sistema de separación tardía), a los dos y a los siete días tras el primer muestreo. En el sistema de separación temprana se recogieron las muestras de sangre siguiendo un diseño equivalente en días postparto al grupo de separación tardía. Las muestras se analizaron mediante tests ELISA comerciales específicos para leptina y ghrelina bovina, siguiendo las instrucciones de los fabricantes. Los resultados obtenidos indican un aumento estadísticamente significativo de las concentraciones de leptina y ghrelina en aquellos terneros que fueron manejados mediante el sistema de separación temprana, con respecto a aquellos que se encontraban bajo el sistema de separación tardía. Por otro lado, en ambos sistemas de manejo las concentraciones de leptina y ghrelina se mantuvieron estables a lo largo de los tres muestreos. La menor frecuencia de alimentación y el consumo de una menor cantidad de alimento en los terneros separados inmediatamente de sus madres, en comparación con los que son separados de manera tardía, se correspondería con el aumento de las concentraciones de ghrelina. Asimismo, las mayores concentraciones de leptina en terneros separados de manera temprana de su madre podrían estar provocadas por el mayor estrés durante la separación temprana, que generaría una elevación del cortisol, repercutiendo en mayores concentraciones de leptina. Por tanto, los valores de leptina y ghrelina observados en este estudio parecen ser indicadores de un problema de bienestar relacionado con el hambre prolongada en aquellos terneros lactantes separados de sus madres de manera temprana.Item type: Item , Cabeza de las serpientes: anatomía y aspectos relacionados(2024) Rueda Montes, Carla; Universidade de Santiago de Compostela. Facultade de Veterinaria; Lombardero Fernández, Matilde[ESP] Las serpientes u ofidios son animales caracterizados por su cuerpo alargado, cubierto de escamas y piel resistente, la cual se renueva periódicamente mediante el proceso de muda o ecdisis. En esta última se desprende la capa más superficial de la epidermis, teniendo lugar varias veces al año. Poseen una musculatura potente y un cráneo muy flexible, formado por huesos de tamaño y peso reducido que, además, se articulan parcialmente unos con otros. Esta característica es fundamental para permitir la ingesta de presas de gran tamaño. En la cavidad oral se encuentran numerosas estructuras, las cuales pueden variar entre especies. Se describen cuatro tipos de dentición en las serpientes, dependiendo de la presencia o ausencia, desarrollo y ubicación de los colmillos. Poseen numerosas glándulas salivales, destacando la glándula del veneno en las especies venenosas. Y, además, cuentan con papilas gustativas que, en conjunto con la lengua y sus movimientos, cooperan con el órgano vomeronasal. Su sistema nervioso es anatómicamente similar al de los mamíferos, aunque menos desarrollado y con algunas excepciones. Respecto a los órganos de los sentidos, varios de ellos son similares a los de los mamíferos y otros completamente diferentes y exclusivos. El sentido de la vista no está muy desarrollado, pero en algunas especies se va a complementar con varios órganos termorreceptores para detectar presas de sangre caliente. También cuentan con el órgano vomeronasal, muy desarrollado en los ofidios que, coordinado con la lengua bífida, detecta partículas en suspensión en el medio que van a desencadenar distintos comportamientos relacionados con su supervivencia. Carecen de oído externo y oído medio. No obstante, son capaces de detectar estímulos vibratorios transmitidos por el sustrato en contacto con la cabeza. Por último, otro sentido que aún se encuentra en investigación es el de la geolocalización, donde se ha visto que también participan algunos de los sentidos mencionados.