SM/019, Núm 19 (2007): Guerra, violencia e conflitividade na historia

Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/10347/4471

Browse

Recent Submissions

Now showing 1 - 17 of 17
  • Item type: Item ,
    Introducción
    (Universidade de Santiago de Compostela. Servizo de Publicacións e Intercambio Científico, 2007) Villares, Ramón, 1951-; Cabo Villaverde, Miguel; Universidade de Santiago de Compostela. Departamento de Historia Contemporánea e de América
    Se a violencia é unha linguaxe, como se vén entendendo nos últimos tempos nos campos da socioloxía e da antropoloxía, non escasean en Galicia as súas manifestacións. Tampouco é de estrañar, unha vez imposta nas ciencias sociais unha visión da violencia que lonxe de considerala como unha anomalía aberrante tende a xulgala como un elemento máis da estructura social. Na expresión clásica de Malinowski, a agresión como “un subproduto da cooperación”. As formas de violencia non teñen necesariamente por que ser desestruturantes ou desestabilizadoras para a sociedade no seo da cal se producen, senón que poden ter un efecto de reforzamento da cohesión social. Un exemplo recorrente na historia galega sería o das endémicas loitas interparroquiais, que, condenadas pola racionalidade burguesa e perseguidas polo aparello xudicial, eran en cambio encirradas polas comunidades rurais que vían nas accións dos mozos unha defensa dos intereses colectivos (dereitos sobre os comunais, delimitación do mercado matrimonial...) e da identidade de grupo. En todo caso, a violencia sempre está en relación coas normas e valores predominantes nunha colectividade nun momento dado, ben para reforzalas ou para contradicilas. Velaí o valor que atesouran para o historiador cando se quere debruzar na comprensión das realidades sociais.
  • Item type: Item ,
    A limpeza étnica como modificador do reparto xeográfico da poboación. O caso da ex-Iugoslavia (1991-1999)
    (2007) Roux, Michel
    Este artigo presenta os tres maiores episodios de limpeza étnica sucedidos logo da crise final da ex- Iugoslavia e o seu contexto xeopolítico, subliña a dificultade de delimitar tódolos aspectos, e prevé cal será o seu impacto sobre a poboación dos territorios concernidos: número de habitantes, composición étnica, natalidade, mortalidade, estrutura por idades, repartición entre cidades e rural, perspectivas migratorias. Os exemplos foron tomados en Croacia, Bosnia Hercegovina e o Kosovo.
  • Item type: Item ,
    La renovación de la Historia Militar. Coyunturas, interpretaciones, conceptos
    (2007) Kühne, Thomas; Ziemann, Benjamin
    Durante décadas, la historia militar se ha mantenido apartada de las principales corrientes históricas y se convirtió básicamente en un reducto para los propios militares y eruditos que no compartían los avances historiográficos recientes y prolongaban la tradición positivista alemana. Sin embargo, en las últimas décadas la historia militar ha establecido un fructífero diálogo no sólo con escuelas como la historia social, la historia de la vida cotidiana, la historia oral y similares, sino también con otras ciencias como la sociología o la psicología. La evolución de la historia militar es puesta en relación con la de la mirada de la sociedad alemana hacia su conflictivo pasado y, en particular, las implicaciones de experiencias históricas como la Segunda Guerra Mundial o el Holocausto.
  • Item type: Item ,
    Memoria de guerra
    (2007) Capdevila, Luc
    Este artículo trata la relación de la sociedad francesa a lo largo del siglo veinte con la memoria de las diferentes guerras en que ha participado, fundamentalmente la Gran Guerra, la Segunda Guerra Mundial y Argelia. Se analizan fenómenos específicamente franceses como Vichy, el alcance real de la Resistencia o las implicaciones de la guerra de Argelia y la descolonización para la integración de las minorías en Francia, pero al mismo tiempo la comparación con las experiencias históricas de otros países occidentales recibe una atención privilegiada.
  • Item type: Item ,
    Sinais da Guerra Civil española no cinema galego: O lapis do carpinteiro
    (2007) Folgar de la Calle, José María; Martín Sánchez, Rita
    Partindo dunha historia real, o relato cinematográfico achégase a un período especialmente conflictivo na Galiza do derradeiro século.
  • Item type: Item ,
    Estado e “cultura de resistencia”: aproximación ao estudo dos mecanismos definidores da conflitividade rural durante o primeiro franquismo
    (2007) Cabana Iglesia, Ana; Universidade de Santiago de Compostela. Departamento de Historia Contemporánea e de América
    Existe no agro galego unha tradición de conflitividade, enmarcable no tempo longo, que foi actualizada ante o franquismo cando éste desmantelou as formas de protesta propias dos movementos sociais. Este artigo ten por obxecto por de manifesto que o repertorio de formas no que se reflicte a conflitividade desenvolvida polas comunidades rurais nas primeiras dúas décadas de franquismo ten como elementos definidores dúas realidades. Unha conxuntural, o Estado, en tanto que foron as súas normas e lexislacións as que marcaban o que era conflito e como debia actuarse fronte a el. Outra, estrutural, a cultura de resistencia, pautas culturais artelladas arredor de experiencias de protesta históricas que as comunidades rurais actualizan para organizar e plasmar o seu descontento.
  • Item type: Item ,
    Que sean otros los que desciendan al comadreo de solar o a la disputa de taberna o de café. A violencia política ó servizo da mobilización contrarrevolucionaria durante a Segunda República
    (2007) Prada Rodríguez, Julio
    En este artículo se estudia el fenómeno de la violencia política al servicio de la movilización contrarrevolucionaria durante la Segunda República. Se destacan los diversos proyectos de conquista del poder por parte de las elites conservadoras y el progresivo abandono del posibilismo a favor de las soluciones de carácter violento, así como las estrategias de control de la calle y de amplificación de la violencia para transmitir a la sociedad una imagen de caos y anarquía que justificase una solución de fuerza por parte del Ejército.
  • Item type: Item ,
    Unha nova ollada á represión franquista en Galicia: motivacións e extracción social dos represores. O caso de Arzúa
    (2007) Lanero Táboas, Daniel; Universidade de Santiago de Compostela. Departamento de Historia Contemporánea e de América
    O obxectivo deste traballo é realizar unha aproximación novidosa ó estudo da represión franquista en Galicia. Trátase de pescudar nas posibles motivacións que subxaceron trala implicación de persoas individuais e de certos sectores sociais nas diferentes formas ou modalidades represivas. Poñerase en relación a implicación na represión e, bastante máis en xeral, o apoio ó golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 en Arzúa (A Coruña) con diferentes factores, como: a defensa dunha determinada forma de entender a realidade (cosmovisión), dunha “Vella Orde” (social, política, cultural...); a pertenza a unhas redes –particulares e ben asentadas– de relacións sociais (familiares, clientelares, de amizade...) ou as posibilidades de mellora social que para algúns individuos e as súas familias ofreceu a nova conxuntura política na fase de protoinstitucionalización da dictadura franquista.
  • Item type: Item ,
    ¿Sabéis quienes son los responsables? A construcción do mito da Guerra Civil: Galicia, febreiro-agosto 1936
    (2007) Grandío Seoane, Emilio; Universidade de Santiago de Compostela. Departamento de Historia Contemporánea e de América
    Este artigo pretende salientar as diferencias entre as motivacións iniciais da sublevación militar do 18 de xullo de 1936 e o seu desenvolvemento posterior a partir da non resolución agardada dos seus planos de toma inmediata do poder. A modulación deste discurso maniqueo, que mesmo chega ata os nosos días, influe na definición do contexto do goberno da Frente Popular e, no seu conxunto, do réxime republicano. As dúas etapas historicas, II República e Guerra, resultan unidas intencionadamente no discurso do franquismo, precisamente para procurar a súa lexitimidade a partir da victoria nos campos de batalla.
  • Item type: Item ,
    Apuntamentos para un estudo da historia da violencia entre as clases traballadoras da Galicia urbana (1890-1936)
    (2007) Míguez Macho, Antonio; Universidade de Santiago de Compostela. Departamento de Historia Contemporánea e de América
    A violencia como conceito culturalmente construido é obxecto de análise no presente artigo, en particular, canto a relación existente entre a violencia política e os movementos sociais, a partir do caso de estudio histórico do movemento obreiro en Galicia. Un movemento social creador dun novo repertorio de acción colectiva que tivo que competir coa existencia de repertorios pretéritos baseados na protesta comunitaria e, ao tempo, coa acción represiva do Estado e doutros contramovementos, mediatizados pola construcción de significados políticos por parte da prensa. Na normalización destas formas de levar a cabo a protesta política, contíñase unha loita polo dereito de cidadanía a protestar (“o dereito a reclamar dereitos”): un combate por acadar ou tirar lexitimidades na utilización da violencia como recurso contencioso.
  • Item type: Item ,
    Protesta campesina e proprietarizaçom. A luita pola terra na Galiza no dealbar do capitalismo
    (2007) Velasco Souto, Carlos F.
    A conflituosidade foi um dos recursos tradicionalmente empregados polas colectividades parroquiais galegas para consolidar a possessom da terrra que traballavam e alcançar cotas progressivamente superiores de domínio sobre ela. Essa conflituosidade viu-se estimulada pola irrupçom do liberalismo, sendo substituída pouco a pouco, apartir dos meados do século XIX, por umha estratégia de proprietarizaçom sobre a base da aceitaçom (relativa) das pautas do individualismo burguês. Contudo a protesta campesina nom desaparece, senom que se transforma, nas suas expressons e conteúdos, até culminar nas grandes mobilizaçons impulsionadas polo agrarismo durante o primeiro terço do século XX. Por outra parte, os protagonistas da protesta nom fôrom exclusivamente os campesinos pobres. Também participárom nela elementos abastados da sociedade rural na procura de assentar os seus patrimónios e umha posiçom social de privilégio frente aos seus convizinhos. Reflectir sobre esta disparidade de estratégias em aparente contradicçom é o objectivo deste trabalho, para além de traçar as linhas essenciais da evoluçom da protesta campesina e afixar as suas tipologias.
  • Item type: Item ,
    Violencia física y verbal en la Galicia de finales del Antiguo Régimen
    (2007) Iglesias Estepa, Raquel
    En el Antiguo Régimen el ejercicio de la violencia constituye con frecuencia la trama ordinaria de las relaciones sociales. Ésta se expresa fundamentalmente a través de dos manifestaciones diferentes que en la mayor parte de las ocasiones se presentan de forma conjunta: los malos tratos de obra y los malos tratos de palabra. A través del estudio sistemático de un importante volumen de documentación judicial y notarial analizaremos de modo pormenorizado las formas de expresión de la violencia más habituales en la Galicia del siglo XVIII y primer tercio del XIX así como las causas que subyacen en ella, sus condiciones y circunstancias (escenarios y momentos en los que tiene lugar, instrumentos utilizados, etc.). Todo ello permite concluir que, en esta época, la violencia es un comportamiento cotidiano que tiene más que ver con la sociabilidad tradicional que con la criminalidad.
  • Item type: Item ,
    Un ejemplo de propaganda bélica: rogativas y festejos en Santiago por la toma de Orán en 1732
    (2007) López López, Roberto Javier
    La toma de Orán por las tropas españolas en 1732 fue celebrada por orden de Felipe V en las ciudades de la Monarquía Hispana. Estos actos de celebración fueron simultáneamente un medio de comunicación de la noticia y, sobre todo, un instrumento de propaganda al servicio del poder real y de los poderes locales. En este trabajo se analizan estos aspectos en el caso particular de la ciudad de Santiago de Compostela.
  • Item type: Item ,
    Denuedo guerrero y meritaje social de un capitán coruñés en un proceso de movilidad
    (2007) Migués, Vítor Manuel
    El informe de 1645 sobre los servicios militares del capitán coruñés Antonio Noguerido Figueroa, demuestra la gran importancia de sus heroicos hechos a la hora de justificar el ascenso social de su familia. La actividad del capitán es, también, un importante testimonio de muchos hechos de guerra y varias acciones vinculadas a la actividad naval.
  • Item type: Item ,
    La violencia recordada. Confesiones testamentarias en la Galicia de finales de la Edad Media
    (2007) Andrade Cernadas, José Miguel
    En algunos testamentos de los siglos XIV y XV podemos encontrar testimonios de la comisión de actos violentos por parte del testificante. Se estudian los casos que hemos recogido, con especial atención al doble testamento de Sancho de Ulloa, y se hace un recuento de los tipos de actos violentos más veces confesados.
  • Item type: Item ,
    La guerra en la Gallaecia antigua: del guerrero tribal al soldado imperial
    (2007) González García, Francisco Javier
    El presente trabajo estudia los diferentes indicios existentes acerca de la actividad bélica en la Edad del Hierro del NO hispano en época prerromana, con la finalidad de, a través de la revisión de tres aspectos distintos (la crítica a ciertas interpretaciones “pacifistas” que se han generalizado en las últimas décadas entre la investigación; las transformaciones de la práctica bélica y los cambios que, a partir de ella, se pueden detectar en la organización de la sociedad y los formas tradicionales de la guerra en época prerromana), establecer la existencia, en esta área, de una forma de guerra tribal tradicional que, tal y como se analiza en el último apartado, se vió transformada como consecuencia de la conquista romana del NO y de la conversión del antiguo guerrero tribal en soldado de las unidades auxiliares al servicio de Roma.
  • Item type: Item ,
    Funciones y significados de los grabados rupestres de armas prehistóricas de A Pedra Ancha (Dumbría, Coruña)
    (2007) Vázquez Varela, José Manuel
    A partir del análisis de los grabados rupestres de armas en A Pedra Ancha de Dumbría se plantea una valoración de la violencia real y simbólica en la Edad del Bronce de Galicia. Es posible que estos grabados marquen de un modo simbólico un límite territorial. También pueden señalar un lugar de celebración de rituales de guerreros.